Zemzem

Zemzem nedir?

Zemzem, Mekke'de Mescid-i Haram'ın içinde, Kâbe'nin yakınındaki kuyudan çıkan sudur. "Zemzem suyu" denince bu kuyunun suyu kastedilir. Hac ve umre yapanlar tavafın ardından zemzem içer; su bugün mescidin pek çok noktasındaki sebillerden sunulur.

Zemzem kuyusunun hikâyesi

Zemzemin ortaya çıkışı, Hz. İbrahim'in eşi Hz. Hâcer'i ve bebek İsmail'i Kâbe'nin bulunduğu ıssız vadide bırakmasıyla başlar. Suları tükenince Hz. Hâcer, Safa ile Merve tepeleri arasında yedi kez gidip gelerek su aramıştır. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Merve tepesindeyken oğlunu bıraktığı yerden bir ses işitmiş ve Cebrâil'in kazdığı topraktan suyun kaynadığını fark etmiştir. Hac ve umredeki sa'y ibadeti bu arayışı anar.

Aynı rivayette, suyu gören Cürhüm kabilesinin Hz. Hâcer'den izin alarak vadiye yerleştiği anlatılır; Mekke'nin bir yerleşim yeri hâline gelmesi böyle başlar. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre kuyu zamanla kapanıp kaybolmuş, Hz. Peygamber'in dedesi Abdülmuttalib tarafından yeniden ortaya çıkarılmıştır.

Zemzem kuyusu bugün nerede?

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre kuyu Mescid-i Haram'da, Hacerülesved'in karşısında ve Kâbe'ye yaklaşık 19 metre uzaklıktadır. Mescidin genişletilmesi sırasında zemzem binası izdihama yol açtığı için kaldırılmış, su dağıtımı önce mescidin altına alınmış, bunun da tavafı engellemesi üzerine kuyuya inen giriş tamamen kapatılmıştır. Zemzem bugün Mescid-i Haram'ın çeşitli yerlerine konulan, soğutma özelliğine sahip sebillerden dağıtılır.

Hadislerde zemzem

Hac ve umrede zemzemin yeri

Tavafın ve tavaf namazının ardından zemzem içmek müstehap kabul edilmiştir; haccın veya umrenin farzı ya da vacibi değildir. Zemzem içemeyen kişinin ibadeti eksik sayılmaz. Câbir'in Vedâ Haccı'nı anlatan rivayetinde, Hz. Peygamber'in ziyaret tavafından sonra zemzem kuyusunun başına gelip su içtiği bildirilir (Müslim, Hac, 147). Hz. Peygamber ashabına zemzemi memleketlerine götürmelerini tavsiye etmiş, kendisi de Medine'ye zemzem getirtmiştir (Tirmizî, Hac, 112); zemzemin Harem dışına çıkarılması ittifakla caizdir.

Zemzem suyu nasıl içilir?

TDV İslâm Ansiklopedisi ve Diyanet Hac İlmihali'ne göre:

• Kıbleye dönülür ve besmele çekilir
• Sağ elle, üç nefeste içilir
• İçerken dua edilir; Diyanet Hac İlmihali'nde geçen dua: "Allah'ım! Senden yararlı ilim, bol rızık, her türlü dert ve hastalıktan şifa istiyorum."
• Ayakta da içilebilir: İbn Abbas, Hz. Peygamber'e zemzem ikram ettiğini ve onun ayakta içtiğini bildirmiştir (Buhârî, Hac, 76; Müslim, Eşribe, 117)
• Zaruret olmadıkça zemzem temizlik için kullanılmaz; Hac İlmihali'ne göre istinca ve necaset temizliğinde kullanılmaz

Tavaftan sonraki sıralama için bkz. Tavaf. Mekke'deki diğer mekânlar: Mekke rehberi