Sa‘y Nasıl Yapılır?

Sa‘y nedir, nerede yapılır?

Sa‘y, tavaftan sonra Safa tepesinden başlayıp Merve'de biten, toplam yedi şavtlık yürüyüştür. Kelime anlamı "iş yapmak, yürümek, koşmak"tır. Safa ve Merve, Mescid-i Haram'ın doğu tarafında yer alan iki tepedir. Aralarındaki yola Mes‘a denir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre 1955-1976 genişletmesinde Mes‘a, Mescid-i Haram'a katılmış ve iki katlı olarak tasarlanmıştır. İki tepe arasındaki mesafe kaynağa göre yaklaşık 390-450 metre olarak verilir (TDV "SA‘Y" maddesi 394,5 m, "SAFÂ ve MERVE" maddesi yaklaşık 390 m); fark, genişletmeler sonrasında ölçümün yapıldığı noktadan kaynaklanabilir.

Sa‘y adım adım nasıl yapılır?

1. Tavaf tamamlandıktan sonra Safa tepesine, Kâbe görülebilecek kadar çıkılır; en üst kısımlara tırmanmaya çalışmak mekruhtur.
2. Kâbe'ye yönelinir, tekbir ve tehlil getirilir, eller kaldırılarak dua edilir ve sa‘ye niyet edilir.
3. Merve'ye doğru yürünür; bu birinci şavttır.
4. Yeşil ışıklarla işaretlenmiş direkler arasında erkekler hervele yapar: kısa adımlarla, süratli ve çalımlı yürür. Kadınlar hervele yapmaz.
5. Merve'ye varılır, Kâbe yönüne dönülüp dua edilir.
6. Safa'ya dönülür; bu ikinci şavttır.
7. Bu şekilde yedi şavt tamamlanır ve sa‘y Merve'de biter.

Umrede sa‘y var mı?

Evet. Sa‘y, umrenin dört aşamasından biridir; tavaftan sonra yapılır, ardından tıraş olunup ihramdan çıkılır. Hacda da sa‘y vardır. Umrenin bütün aşamaları için: Umre nasıl yapılır?

Sa‘yin hükmü ve şartları

Sa‘yin doğru yapılması için şunlara dikkat edilir:

• Geçerli bir tavaftan sonra yapılması
• Umre sa‘yinin ihramdan çıkmadan, ihramlı olarak yapılması
• Safa'dan başlanıp Merve'de bitirilmesi; Safa'dan başlanmazsa ilk şavt geçerli olmaz
• Yedi şavtın tamamlanması
• Mes‘a alanı içinde yapılması

Abdestli olmak sa‘y için şart değildir; abdestli olarak yapılması sünnettir. Bu, tavaftan farklı bir noktadır.

Sa‘y tavaftan hemen sonra mı yapılır?

Sa‘yin tavaftan hemen sonra yapılması şart değildir; ihramdan çıkmamak kaydıyla daha sonra da yapılabilir. Ancak sünnet olan, tavaf namazı kılınıp zemzem içildikten sonra ara vermeden sa‘ye geçmektir; Diyanet Hac İlmihali gereksiz yere ara vermeyi mekruh sayar. Sa‘yin şavtlarını peş peşe yapmak da sünnettir; Mâlikî mezhebinde ise geçerlilik şartıdır ve bu şarta uyulmadan yapılan sa‘y iade edilir.

Hanefî ve Mâlikî mezheplerine göre gücü yeten kişinin sa‘yi yürüyerek yapması vaciptir; gücü yettiği hâlde tekerlekli sandalye ile yapmak dem gerektirir. Hasta, yürüyemeyecek kadar yaşlı ve özürlü olanlar tekerlekli sandalye ile sa‘y yapabilir. Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde yürüyerek yapmak sünnettir.

Sa‘yde okunacak dualar

Sa‘y için zorunlu, belirlenmiş bir dua metni yoktur. Safa ve Merve'de dua edilir, şavtlar sırasında tekbir, tehlil, zikir ve dua ile meşgul olunur; kişi kendi diliyle de dua edebilir. Safa'ya yaklaşırken şu ayet okunur:

Hz. Peygamber, "Allah'ın başladığı şekilde" sa‘ye önce Safa tepesinden başlanmasını bildirmiştir (Nesâî, Menâsikü'l-hac, 163).

Diğer dualar: Umre duaları.

Sa‘yin anlamı

Diyanet Hac İlmihali'ne göre sa‘y, Hz. İbrahim'in eşi Hz. Hâcer'in, oğlu İsmail'e su bulmak için Safa ile Merve arasında yedi sefer gidip gelmesine dayanır; onların hatırasına binaen bu iki tepe arasında sa‘y yapılagelmiş, İslam'da da meşru kılınmıştır. Bu yönüyle sa‘y, çaresizlik içinde bile çabayı bırakmamanın ve tevekkülün bir ifadesi olarak değerlendirilir.

Sık sorulan durumlar

Şavt sayısında şüphe: Diyanet'in fetva derlemesine göre sa‘y sırasında tereddüde düşen kişi az olan sayıyı esas alarak sa‘yini tamamlar. Sa‘y bittikten sonra doğan şüpheye itibar edilmez.

Sa‘y sırasında âdet başlarsa: Geçerli bir tavaftan sonra âdet gören kadın sa‘yini bu hâliyle yapabilir; sa‘y için temizlik şart değildir (Diyanet, Hac ve Umre ile İlgili Fetvalar).

Yürüyemeyen kişiler: Hasta, yaşlı ve özürlü olanlar tekerlekli sandalye ile sa‘y yapabilir; sa‘y geçerlidir.

Kalabalık: Mes‘a birden fazla katlıdır; hangi katın kullanılacağı konusunda görevlilerin ve kafile din görevlisinin yönlendirmesine uyulur.