Hacerülesved

Hacerülesved nedir?

Hacerülesved, Kâbe'nin doğu köşesine yerleştirilmiş siyah taştır. Adı Arapçada "siyah taş" demektir; Türkçede Hacer-ül esved ve Hacer-i Esved yazılışlarıyla da geçer. Tavaf bu taşın hizasından başlar ve yedi şavt tamamlandığında yine bu hizada biter. Taş, gümüşten bir mahfaza içinde bulunur. Diyanet'in Kutsal Topraklar Rehberi'ne göre taşta zamanla âfetler ve saldırılar sonucu hasar ve parçalanmalar meydana gelmiş, parçalar her defasında yerlerine yapıştırılarak korunmuştur.

Tavafa başlamak için taşa dokunmak gerekmez; önemli olan, şavtın Hacerülesved hizasından başlayıp yine bu hizada tamamlanmasıdır. Diyanet Hac İlmihali'ne göre tavafa Hacerülesved hizasını geçmeden başlamak vaciptir; hizayı geçtikten sonra niyet edilirse o şavt geçerli olmaz. Bu yüzden Hacerülesved'e Rükn-i Yemânî tarafından, yani hizanın biraz gerisinden gelerek başlamak sünnettir.

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Kureyş Kâbe'yi yeniden inşa ederken taşı yerine kimin koyacağı konusunda anlaşmazlık çıkmış, henüz peygamberlik gelmemiş olan Hz. Muhammed kabileler arasında hakemlik yaparak muhtemel bir çatışmayı önlemiştir. Yapının diğer dönemleri için: Kâbe'nin tarihi

Hacerülesved neden öpülür?

Hz. Ömer'in bu sözü, Hacerülesved'e gösterilen saygının anlamını açıklar: Taş öpülürken taşın kendisine bir güç atfedilmez; Hz. Peygamber'in uygulamasına uyulur.

Diyanet Hac İlmihali'nin umre tarifinde, tavaf namazı kılınıp dua edildikten ve zemzem içildikten sonra Hacerülesved'in istilâm edildiği, ardından sa'y için Safa'ya gidildiği anlatılır. Hz. Peygamber'in haccını anlatan Câbir rivayetinde de tavaf namazından sonra Hacerülesved'e dönüp onu istilâm ettiği bildirilir (Müslim, Hac, 147). Bu yüzden sa'ye başlamadan önce Hacerülesved'i bir kez daha selamlamak sünnettir.

İstilâm nasıl yapılır?

İstilâm, tavaf sırasında Hacerülesved'i selamlamaktır. Diyanet Hac İlmihali tavafın sünnetleri arasında, Hacerülesved'i tavafın başlangıcında ve her şavtın sonunda istilâm etmeyi sayar:

1. Hacerülesved hizasına gelinir ve yön taşa çevrilir
2. Eller omuz hizasına kadar kaldırılır
3. "Bismillâhi Allâhu ekber" denir
4. Kalabalık değilse ve kimseye eziyet verilmeyecekse taş öpülür; aksi hâlde uzaktan selamlanır

Rükn-i Yemânî ile farkı

İki köşe arasındaki bu uygulama farkı sıkça karıştırılır. Diyanet Hac İlmihali'ne göre diğer iki köşe istilâm edilmez. Abdullah b. Ömer, Hz. Peygamber'in tavafın her şavtında Rükn-i Yemânî ile Hacerülesved'i istilâm etmeden geçmediğini bildirmiştir. Hz. Âişe'nin rivayetine göre Kureyş, Kâbe'yi yeniden inşa ederken yapıyı Hicr'i içine alacak genişlikte yapamamıştır (Buhârî, Hac, 42); Hicr tarafındaki iki köşenin Hz. İbrahim'in temelleri üzerinde olmaması bu yüzdendir. Rükn-i Yemânî ile Hacerülesved arasında okunan dua için: Umre duaları. Adım adım anlatım: Tavaf nasıl yapılır?