Medine Rehberi: Mescid-i Nebevî ve Ziyaret Yerleri

Medine nerede?

Medine, Suudi Arabistan'ın Hicaz bölgesinde, Mekke'nin kuzeyinde yer alan ve Hz. Peygamber'in hicret ettiği şehirdir. Mescid-i Nebevî ve Hz. Peygamber'in kabri buradadır. Medine ile Türkiye arasında saat farkı yoktur. Hac ve umre için gidenlerin çoğu, yolculuklarının bir bölümünü bu şehirde geçirir.

Medine ziyareti hac veya umrenin bir rüknü değildir; ancak Türkiye'den düzenlenen programların çoğu bu ziyareti de kapsar. Medine'den Mekke'ye gidenler, şehrin yakınındaki Zülhuleyfe (Âbâr-ı Ali) mîkatında ihrama girer. Ayrıntı: Mîkat nerededir?

Medine'nin adları ve önemi

Şehrin hicretten önceki adı Yesrib'dir; bu ad Kur'an'da da geçer (Ahzâb 33:13). Hicretten sonra "Peygamber şehri" anlamında Medînetü'n-Nebî diye anılmış, zamanla kısaca Medine olmuştur. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Hz. Peygamber şehre Tâbe ve Taybe (hoş, güzel) gibi olumlu anlamlı adlar verilmesini istemiştir (Ahmed b. Hanbel, Müsned, IV, 285).

Hz. Peygamber 622 yılında Mekke'den Medine'ye hicret etmiş, ömrünün son on yılını burada geçirmiştir. İlk İslam toplumu bu şehirde kurulmuş, birçok ayet burada nazil olmuştur. Ayrıntı: Hicret.

Medine döneminin başlıca olayları şöyle sıralanır:

• 622: Hicret; Kuba Mescidi ve Mescid-i Nebevî'nin inşası
• Hicretin 2. yılı: Kıblenin Kâbe'ye çevrilmesi (TDV'ye göre hicretten on altı veya on yedi ay sonra)
• Hicretin 3. yılı: Uhud Savaşı
• Hicretin 5. yılı: Hendek Savaşı
• Hicretin 11. yılı (632): Hz. Peygamber'in vefatı ve Medine'de defnedilmesi

Medine'ye ne zaman gidilir: Mekke'den önce mi, sonra mı?

Medine ziyaretinin hac veya umreden önce ya da sonra yapılmasında dinî bir sakınca yoktur; sıra, yolculuk programına göre belirlenir. Önce Medine'ye gidenler, Mekke'ye hareket ederken Zülhuleyfe'de ihrama girer. Önce Mekke'de umresini tamamlayıp sonra Medine'ye gidenler ise ihramsız yolculuk eder; çünkü Medine'de ihram gerekmez. Medine'den dönüşte yeniden Mekke'ye girilecek ve bir umre daha yapılacaksa, yine Zülhuleyfe'de ihrama girilir.

Mescid-i Nebevî

Hz. Peygamber'in hicretten sonra Medine'de inşa ettiği mescittir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre ilk bina taş temel üzerine kerpiç duvarla çevrili, üstü açık sade bir yapıydı; namaz kılınan bölüm için hurma kütüğü direkler üzerine hurma dallarıyla örtülü bir sundurma yapıldı. Mescit yalnızca namaz kılınan bir yer değil; eğitim, istişare ve sosyal yardımlaşmanın da merkeziydi. Mescidin bir köşesinde barınan ve ilimle meşgul olan sahâbîlere Ashâb-ı Suffe denir. Bugün mescit, yapılan genişletmelerle çok büyük bir alanı kaplar. İbadet maksadıyla yolculuk yapılması teşvik edilen üç mescitten biridir:

Ravza-i Mutahhara

Hz. Peygamber'in kabri ile minberi arasında kalan bölümdür; TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre yaklaşık 22 × 15 metrelik bir alandır. Bu alanla ilgili rivayet:

Hz. Peygamber'in kabri

Diyanet Hac İlmihali'ne göre kabr-i şerif, mescidin doğu yönündeki hücrede (Hz. Âişe'nin odasının bulunduğu yerde) yer alır; Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer'in kabirleri de buradadır. Üzerindeki yeşil kubbe uzaktan da görülür. Ziyaret şu sırayla yapılır:

1. Mescide dua ederek girilir; kerahet vakti değilse iki rekât tahiyyetü'l-mescid namazı kılınır.
2. Kabrin önüne gelinir ve edeple, sesi yükseltmeden Hz. Peygamber'e selam verilir: "Esselâmü aleyke yâ Resûlallah."
3. Bir metre kadar sağa ilerlenerek Hz. Ebû Bekir'e, yine bir metre kadar sağa geçilerek Hz. Ömer'e selam verilir.
4. Kalabalığı engellemeden ayrılınır; dua, kıbleye yönelerek Allah'a yapılır.

Medine'de ziyaret edilecek yerler

Kuba Mescidi

Medine'nin güneyinde, Hz. Peygamber'in hicret sırasında şehre varmadan önce bir süre kaldığı Kuba'da inşa edilen mescittir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Müslümanların hür ve güvenli bir ortamda yaptıkları umuma açık ilk mescit olması bakımından büyük önem taşır. Diyanet Hac İlmihali'ne göre Hz. Peygamber Medine'ye yerleştikten sonra da genellikle cumartesi günleri binekle veya yaya olarak Kuba'yı ziyaret eder, mescitte namaz kıldıktan sonra Medine'ye dönerdi; TDV bazı rivayetlerde pazartesi günlerinin de geçtiğini kaydeder. Bu bir rivayettir; belirli bir günde gidilmesi gerektiği şeklinde bir hüküm değildir. Bir hadiste "Kuba Mescidi'nde kılınan bir vakit namaz bir umre yapmak gibidir" buyrulmuştur (İbn Mâce, İkāmetü's-salât, 197; Tirmizî, Mevâkît, 125).

Şu ayette geçen "ilk günden takvâ üzerine kurulan mescit" ifadesiyle Kuba Mescidi'nin mi yoksa Mescid-i Nebevî'nin mi kastedildiği konusunda iki ayrı rivayet bulunur (TDV, MESCİD-i NEBEVÎ). Diyanet meali parantez içinde Kuba Mescidi yorumunu verir:

Kıbleteyn Mescidi

"İki kıbleli mescit" anlamına gelir. Diyanet Hac İlmihali'nin anlatımına göre hicretten on altı ay sonra Hz. Peygamber Seleme oğulları mescidinde öğle namazını kıldırırken kıblenin Kâbe'ye çevrilmesi emri gelmiş, namazın ilk iki rekâtı Mescid-i Aksâ'ya, son iki rekâtı Mescid-i Haram'a doğru kılınmıştır. TDV İslâm Ansiklopedisi ise olayın yeri konusunda rivayetlerin ihtilaflı olduğunu kaydeder: Olayın Mescid-i Nebevî'de öğle namazında yahut Benî Selime Mescidi'nde (Kıbleteyn) ikindi namazında gerçekleştiği nakledilir.

Uhud

Diyanet Hac İlmihali'ne göre Medine'nin yaklaşık 5 km kuzeyinde bulunan dağdır. Uhud Savaşı hicretin üçüncü yılında burada yapılmış; aralarında Hz. Peygamber'in amcası Hz. Hamza, Mus‘ab b. Umeyr ve Abdullah b. Cahş'ın da bulunduğu yetmiş sahâbî şehit düşmüş ve buraya defnedilmiştir. Şehitliği ziyaret etmek müstehap görülmüştür. Hz. Peygamber bu dağ için "Uhud bizi sever, biz de Uhud'u severiz" buyurmuştur (Buhârî, Megâzî, 27; Müslim, Hac, 503-504). TDV'ye göre Hz. Peygamber elli okçuyu, daha sonra Cebelürrumât (Okçular Tepesi) diye anılan Ayneyn tepesine yerleştirmiştir; okçuların çoğunun yerlerini terk etmesi savaşın seyrini değiştirmiştir.

Hendek bölgesi

Hendek Savaşı hicretin beşinci yılında yapılmış, şehrin korunmasız kalan tarafına hendek kazılmıştır. Sel‘ dağının kuzeybatısındaki bu alanda bulunan ve Yedi Mescitler (Mesâcid-i Seb‘a) diye anılan mescitlerden TDV'ye göre son yıllarda Mescid-i Feth ve Mescid-i Selmân-ı Fârisî dışındakiler yıktırılmış, alanda yeni bir cami inşa edilmektedir.

Cennetü'l-Bakî

Medine'nin tarihî kabristanıdır ve Mescid-i Nebevî'nin yakınında yer alır. Diyanet Hac İlmihali'ne göre yerini Hz. Peygamber belirlemiştir; muhacirlerden buraya ilk defnedilen Osman b. Maz‘ûn'dur. Hz. Peygamber'in oğlu İbrahim, kızları Rukıyye, Zeynep ve Fâtıma, torunu Hasan, amcası Abbas, Hz. Osman, Abdurrahman b. Avf ve Sa‘d b. Ebû Vakkas da burada medfundur. Kabir ziyaretinde ölülere selam verilir ve onlar için dua edilir.

Mescid-i Cum‘a

Diyanet Hac İlmihali'ne göre Hz. Peygamber, Kuba'dan Medine'ye giderken yol üzerindeki Rânûna vadisinde öğle vakti olunca ilk cuma namazını burada kıldırmıştır; bu yerde inşa edilen mescit Cuma Mescidi adıyla anılır.

Medine ziyaretinin âdâbı

Medine de Mekke gibi hürmet edilen bir şehirdir; hadislerde Medine'nin de belirli sınırlar içinde korunan bir bölge olduğu bildirilir. Diyanet Hac İlmihali'ne göre Hanefî mezhebinde Medine'de kendiliğinden yetişen bitkileri koparmak yasak değildir; Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde yasaktır, ancak ihlali maddî bir ceza gerektirmez. Medine'de ihram yoktur; ihram yasakları Mekke'ye giderken mîkatta başlar. Mescid-i Nebevî'de kadınlar için ayrı namaz bölümleri bulunur; Ravza ziyaretinde erkek ve kadın ziyaret saatleri ayrıdır. Mescid-i Nebevî ve Harem alanı gayrimüslimlere kapalıdır.

Yolculuğun ana ibadeti için: Umre nedir?. Mekke'deki mekânlar için: Mekke rehberi.