Tavaf Nasıl Yapılır?

Tavaf nedir, nasıl yapılır?

Tavaf, Kâbe'nin etrafında Hacerülesved hizasından başlayarak, Kâbe sola alınmak suretiyle yedi kez dönmektir. Her bir dönüşe şavt denir. Yedi şavt tamamlandıktan sonra iki rekât tavaf namazı kılınır. Tavaf, umrenin rüknüdür; umre içindeki yeri için: Umre nasıl yapılır?

Umrede kaç tavaf yapılır?

Umrede yapılması gereken tavaf, umrenin rüknü olan bir tavaftır (umre tavafı). Bir tavaf yedi şavttan oluşur; "umrede yedi tavaf yapılır" ifadesi aslında yedi şavtı kasteder. Umrede kudûm tavafı yoktur. Vedâ tavafı ise TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre umrede Hanefîlerde müstehap, Mâlikîlerde sünnet, Şâfiî ve Hanbelîlerde vaciptir. Mekke'de kalınan sürede istenildiği kadar nafile tavaf yapılabilir.

Diyanet Hac İlmihali'ne göre tavaf, Kâbe'nin etrafında (metafta) veya metafı çevreleyen kapalı kısımlarda ve bunların üst katlarında yapılabilir; Mescid-i Haram'ın dışından dolanarak yapılan tavaf ise geçerli olmaz. Üst katlarda yol uzadığı için tavaf daha uzun sürer. Kadınlar ıztıbâ ve remel yapmaz; kalabalık saatlerde Kâbe'ye yakın olmaya çalışmak yerine daha geniş halkalarda tavaf etmek hem kendileri hem başkaları için kolaylık sağlar.

Tavafın rükün, vacip ve sünnetleri

Hanefî mezhebine göre tavafın unsurları şöyle sınıflandırılır:

Vacip olan bir unsur terk edilirse tavafın iade edilmesi, iade edilmezse ceza (dem) gerekir. Tavaftan sonra kılınan iki rekât namaz ise Hanefî mezhebinde tavafın vacibi değil, müstakil bir vaciptir: terk edilmesi dem gerektirmez, ancak kılmayan kişi günahkâr olur. Bu namaz Mâlikî mezhebinde terk edilirse dem gerektirir, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde sünnettir (Diyanet, Hac İlmihali).

Umre tavafı adım adım

1. Hazırlık: ıztıbâ

Erkekler ıztıbâ yapar: ihram örtüsünün (ridâ) bir ucu sağ koltuk altından geçirilip sol omuz üzerine atılır; sağ omuz açıkta kalır. Iztıbâ, ardından sa‘y yapılacak tavafta ve yalnızca tavaf süresince yapılır; tavaf namazından önce bozulur.

2. Niyet ve istilâm

Hacerülesved hizasına gelinir ve tavafa niyet edilir; niyetin bu hiza geçilmeden yapılması gerekir. Hacerülesved'e dönülür, eller omuz hizasına kaldırılıp "Bismillâhi Allâhu ekber" denilerek selamlanır (istilâm).

Hz. Ömer, Hacerülesved'i öptükten sonra "Biliyorum ki sen bir taşsın, ne bir fayda verirsin ne de zarar! Rasûlullah'ı seni öperken görmeseydim, seni öpmezdim" demiştir (Buhârî, Hac, 50). Selamlama, taşa bir güç atfetmek için değil, Hz. Peygamber'in uygulamasına uymak için yapılır.

3. Yedi şavt

Kâbe sola alınır ve yürünmeye başlanır. Her tur Hacerülesved hizasına dönüldüğünde bir şavt tamamlanmış olur. Hatîm (Hicr-i İsmâil) Kâbe'den sayıldığı için dışından dolaşılır.

• Remel: Erkekler ilk üç şavtta, koşmaksızın çalımlı ve süratli yürür. Kadınlar remel yapmaz; metafta izdiham varsa erkekler de yapmaz.
• Rükn-i Yemânî'yi istilâm etmek müstehaptır; bu köşe öpülmez. Diğer iki köşe istilâm edilmez.
• Her şavtın sonunda Hacerülesved yeniden selamlanır.

4. Tavaf namazı ve zemzem

Yedi şavt tamamlandıktan sonra ıztıbâ bozulur ve mümkünse Makam-ı İbrahim'in arkasında iki rekât namaz kılınır; birinci rekâtta Kâfirûn, ikinci rekâtta İhlâs sûresi okunur. İzdiham varsa Mescid-i Haram'ın herhangi bir yerinde kılınması daha uygundur. Ardından zemzem içilir ve dua edilir.

Umrede tavafın ardından sa‘y yapılır.

Tavafta hangi dualar okunur?

Tavaf için belirlenmiş, okunması zorunlu bir dua metni yoktur. Tavaf eden kişi zikir, dua ve Kur'an okumakla meşgul olur; kendi diliyle de dua edebilir. Diyanet Hac İlmihali'ne göre Hz. Peygamber'in okuduğu duaları okumak daha faziletlidir. Abdullah b. Sâib, Hz. Peygamber'i Rükn-i Yemânî ile Hacerülesved arasında şu ayetle dua ederken işittiğini anlatır (Ebû Dâvûd, Menâsik, 51):

Tavaf ve sa‘y sırasında okunabilecek diğer dualar: Umre duaları.

Tavaf çeşitleri

Tavafa ara verme ve sık sorulan durumlar

Şavt sayısında şüpheye düşülürse: Diyanet'in Hac ve Umre ile İlgili Fetvalar derlemesine göre az olan sayı esas alınarak tavaf tamamlanır. Hanefî mezhebine göre bu tereddüt hac veya umre tavafında olmuşsa tavafın yeniden yapılması gerekir; sık sık şüpheye düşen kişi ise emin olduğu en az sayıyı esas alır. Tavaf bittikten sonra doğan şüpheye itibar edilmez.

Tavaf sırasında namaz vakti girerse: Ezan okununca tavafa ara verilip namaz kılınır, ardından tavafa kalınan yerden devam edilir. Cenaze veya nafile namaz için tavafa ara vermek ise mekruhtur.

Ara vermek (müvâlât): Hanefî ve Şâfiî mezheplerinde şavtları ara vermeden yapmak sünnettir. Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde ise vacip veya şart sayılır; tavafa ara veren kişinin tavafı yeniden yapması gerekir. Bu yüzden şavtları ara vermeden tamamlamaya özen gösterilmelidir.

Abdest bozulursa: Hanefî mezhebine göre abdest alınıp tavafa kalınan yerden devam edilebilir; tavafı baştan yapmak daha faziletlidir.

Tekerlekli sandalye ile tavaf: Hanefî mezhebinde gücü yetenin tavafı yürüyerek yapması vaciptir. Hastalık, yaşlılık veya yürüyememe gibi dinen geçerli bir mazeret varsa tavaf sandalye ve benzeri bir araçla yapılabilir; mazeretsiz yapılan tavaf iade edilmezse dem gerekir. Şâfiî mezhebine göre yürüyerek yapmak sünnettir.

Mescid-i Haram ve çevresi hakkında: Mekke rehberi.