Mescid-i Nebevî: Tarihi, Ravza ve Hz. Peygamber’in Kabri

Mescid-i Nebevî nedir?

Mescid-i Nebevî, Hz. Peygamber'in hicretten sonra Medine'de inşa ettiği ve bugün içinde kabrinin bulunduğu mesciddir. Adı "Peygamber'in mescidi" anlamına gelir. Mescid-i Haram'dan sonra İslam'ın ikinci kutsal mescidi kabul edilir. İlk dönemde yalnız namaz kılınan bir yer değil; eğitim, istişare, elçilerin kabulü ve yardımlaşmanın da merkeziydi.

Bu madde mescidin tarihini ve bölümlerini ele alır. Medine'ye giden ziyaretçinin izleyeceği sıra ve diğer ziyaret yerleri için Medine rehberi sayfasına bakınız.

Mescid-i Nebevî nasıl inşa edildi?

Hz. Peygamber, 12 Rebîülevvel'de (24 Eylül 622) Medine'ye girdiğinde devesi Kasvâ'nın çöktüğü arsayı mescit yeri olarak seçti. Kaynaklara göre arsa Sehl ve Süheyl adlı iki yetime aitti ve 10 dinar karşılığında satın alındı (Buhârî, Menâkıbü'l-ensâr, 45); sahiplerinin arsayı bağışladığına dair rivayet de vardır. Hz. Peygamber bu sırada Ebû Eyyûb el-Ensârî'nin evinde misafir kaldı; TDV'ye göre yedi ay kadar kaldıktan sonra mescidin bitişiğindeki odalara taşındı. Bu süreç hicret maddesinde ayrıntılı anlatılır.

Rebîülevvel ayında (Eylül 622) başlanan inşa Şevval ayında (Nisan 623) tamamlandı; Hz. Peygamber de sahâbîlerle birlikte yapımında çalıştı. İlk bina taş temel üzerine tek sıra kerpiçten, bir adam boyu yüksekliğindeki bir duvarla çevrili ve üstü açıktı. Daha sonra Hz. Peygamber'in namaz kıldırdığı yere hurma kütüğünden direkler üzerinde bir sundurma, ardından hurma dalı ve yapraklarıyla örtülen bir çatı yapıldı. Mescidin doğu duvarına bitişik olarak Hz. Peygamber'in hanımları için odalar yapıldı. Kıble değişince arkada kalan sundurma, ilimle meşgul olan ve Ashâb-ı Suffe diye anılan sahâbîlerin barındığı yer oldu.

Mescidin ilk kıblesi kuzeyde, Kudüs yönündeydi. Hicretin 2. yılında kıble Kâbe'ye çevrilince namaz yönü güneye döndü. Bu değişikliğin Kâbe tarafındaki anlamı için bkz. Kâbe'nin tarihi.

Mescid-i Nebevî hangi dönemlerde genişletildi?

Müslümanların sayısı arttıkça mescit defalarca genişletildi. Hz. Peygamber hayattayken, hicretin 7. yılında Hayber dönüşü ilk genişletme yapıldı. Sonraki dönemlerde yapılan başlıca genişletmeler şunlardır:

Emevî dönemindeki çalışmaları, o sırada Medine valisi olan Ömer b. Abdülaziz yürütmüştür. TDV'ye göre Suudi döneminin 1949-1955 genişletmesinde mescidin kıble tarafındaki revaklar dışında kalan kısmı yıkılıp yenilenmiş, 1984-1994 genişletmesi ise yapıyı güney hariç üç yönden kuşatmıştır.

Ravza-i Mutahhara neresidir?

Ravza-i Mutahhara, Hz. Peygamber'in evi (bugün kabrinin bulunduğu oda) ile minberi arasında kalan bölümdür. Adı "tertemiz bahçe" anlamına gelir ve şu hadise dayanır:

Ravza'daki sütunlar, ilk dönemden kalan hatıraları taşıdıkları için ayrı adlarla anılır. Bunların biri, Hz. Peygamber hutbe okurken yaslandığı hurma kütüğünün yerindeki Hannâne sütunudur. Minber yapılıp kütük bırakılınca kütüğün inlediğini anlatan rivayet Buhârî'de yer alır (Cum'a, 26). Bir diğeri, tövbesi kabul edilinceye kadar kendini oradaki direğe bağlayan sahâbînin adıyla anılan Ebû Lübâbe (Tövbe) sütunudur (Diyanet, Hac İlmihali). İlk minber, TDV'ye göre hicretin 7. (628) veya 8. (629) yılında ılgın ağacından üç basamaklı olarak yapılmıştır.

Hücre-i Saâdet ve Yeşil Kubbe

Hz. Peygamber hicretin 11. yılında (632) Hz. Âişe'nin odasında vefat etti ve aynı yere defnedildi. Bu odaya Hücre-i Saâdet denir. Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer de vefatlarından sonra bu odaya, Hz. Peygamber'in yanına defnedilmiştir.

Hücre başlangıçta mescidin dışında, ona bitişik bir odaydı. Emevî halifesi Velîd b. Abdülmelik döneminde, 91 (710) yılında tamamlanan genişletmeyle mescidin içine alındı. Hücrenin üzerindeki kubbe için kaynaklar tek bir yapım yılı vermez; dönüm noktaları şunlardır:

• Memlük dönemi: Sultan Kalavun devrinde kabrin üzerine ilk defa ahşap bir kubbe yapılmış; TDV'nin "Hücre-i Saâdet" maddesine göre kubbe 678'de (1279) kurşun levhalarla kaplanmıştır.
• Kayıtbay dönemi: 1481 yangınından sonra, 1483'te tamamlanan imarda hücrenin kubbesinin yerine daha büyük bir kubbe yapılmıştır; bu kubbe henüz yeşil değildi.
• II. Mahmud dönemi: 1817'de başlayıp 1837'de tamamlanan imar sırasında taştan yeni bir kubbe yapılmış, üstü kurşunla kaplanarak yeşile boyanmıştır.

Bugün uzaktan da görülen bu kubbe, renginden dolayı Yeşil Kubbe (Kubbetü'l-Hadrâ) diye anılır.

Mescid-i Nebevî'nin bölümleri

Bugünkü mescit çok geniş bir alanı kaplasa da tarihî bölümde ilk dönemin izleri korunur. Ziyaretçinin karşılaştığı başlıca bölümler şunlardır:

• Ravza-i Mutahhara: Kabir ile minber arasındaki bölüm; TDV'ye göre yaklaşık 22 × 15 metredir. Ziyareti Nusuk üzerinden alınan randevuyla yapılır.
• Hücre-i Saâdet: Hz. Peygamber, Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer'in kabirlerinin bulunduğu oda; etrafı parmaklıklarla çevrilidir.
• Minber: Hz. Peygamber'in hutbe okuduğu minberin yerinde bulunan, sonraki dönemlerde yenilenmiş minber.
• Mihrâb-ı Nebevî: Hz. Peygamber'in namaz kıldırdığı yeri gösteren mihrap; mihrap nişi ilk kez Emevî döneminde yapılmıştır.
• Suffe: Kıble değişince mescidin arka tarafında kalan ve Ashâb-ı Suffe'nin barındığı sundurmanın yeri.
• Açılır kubbeler: 1984-1994 genişletmesinde, hava şartlarına göre raylar üzerinde açılıp kapanabilen kubbeli çatılar yapılmıştır.

Mescidin kapıları da ad taşır; tarihî kapıların en bilinenleri Bâbüsselâm ve Bâbürrahme'dir.

Mescid-i Nebevî'nin fazileti

Mescid-i Nebevî, hadislerde fazileti özellikle bildirilen üç mescitten biridir. İbadet maksadıyla yolculuk yapılması teşvik edilen mescitler şöyle sayılır:

Bu mescitte kılınan namazın sevabı hakkında da Ebû Hüreyre'den şu hadis rivayet edilmiştir:

Fazilet bildiren bu hadisler, burada kılınan farz ve nafile namazların değerini gösterir; ancak Medine ziyareti hac veya umrenin bir parçası değildir. Mekke'deki mescidin tarihi için bkz. Mescid-i Haram.

Kabir ziyaretinde ölçü

Hz. Peygamber'in kabrini ziyaret etmek, Diyanet'in Hac İlmihali'nde de anlatıldığı üzere meşru ve faziletli bir davranıştır. Ziyaretçi kabrin önünde edeple ve sesini yükseltmeden selam verir; ardından Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer'e selam verir. Ziyaretin adım adım sırası Medine rehberinde anlatılmıştır.

Medine'deki diğer tarihî mekânlar için: Kuba Mescidi · Uhud Dağı · Cennetü'l-Bakî