Hicret: Mekke’den Medine’ye Göç

Hicret, Hz. Peygamber'in ve Mekkeli Müslümanların Mekke'den Medine'ye göç etmesidir. Miladî 622 yılında gerçekleşmiştir. Hicrî takvim, hicretin gerçekleştiği yılı kendi başlangıcı olarak alır. Medine'nin hicretten önceki adı Yesrib'di.

Hicret kelimesi ne anlama gelir?

Arapça "hicret" kelimesi sözlükte "terk etmek, bir yerden ayrılıp başka bir yere göç etmek" anlamına gelir. İslam tarihinde ise özel olarak Hz. Peygamber'in ve ashabının Mekke'den Medine'ye göçünü ifade eder. Bu göçe katılan Mekkelilere muhacir, onları Medine'de karşılayıp evlerini açan Medinelilere ensar (yardımcılar) denir.

Kelimenin ahlâkî bir anlamı da vardır. Hadis kaynaklarında, Allah'ın yasakladıklarını terk eden kişinin gerçek muhacir olduğu bildirilir. Hicretin değeri de niyete bağlanmıştır:

Hicretten önce Mekke'de neler oldu?

Mekke döneminin son yıllarında Müslümanlara yönelik baskı artmıştı. Daha önce, nübüvvetin beşinci yılında, TDV'ye göre 615'te bir grup Müslüman Habeşistan'a göç etmiş, bunu 616'da ikinci bir göç izlemişti; bu göçler, Medine hicretinden ayrı olaylardır.

Hac mevsiminde Mekke'ye gelen Yesribli grupların 621 ve 622'de Hz. Peygamber'e bağlılık sözü vermesi (Akabe biatları) ve ardından İslam'ın şehirde yayılması, Yesrib'i yeni bir merkez hâline getirdi. Bunun üzerine Mekkeli Müslümanlar küçük gruplar hâlinde, çoğu zaman gizlice Medine'ye göç etmeye başladı.

Müşrikler Hz. Peygamber'in de şehirden ayrılacağını anlayınca ona karşı tuzak kurdu. Kur'an bu tuzağa işaret eder:

Hicret yolculuğu nasıl gerçekleşti?

Hz. Peygamber, yol arkadaşı Hz. Ebû Bekir ile birlikte geceleyin Mekke'den ayrıldı; TDV bu tarihi 26 Safer (9 Eylül 622) olarak verir. Kendisini öldürmek için evini saracak müşrikleri yanıltmak amacıyla Hz. Ali'yi yatağına yatırmıştı.

Takipten kurtulmak için önce Mekke'nin güneydoğusundaki Sevr mağarasına sığındılar ve burada üç gece kaldılar. Bu sürede Hz. Ebû Bekir'in oğlu Abdullah geceleri gelip müşriklerin arama faaliyetlerine dair haberleri ulaştırdı; Hz. Ebû Bekir'in çobanı Âmir b. Füheyre de akşamları sürüsünü mağara tarafına sürerek süt sağladı. Kur'an mağaradaki ana işaret eder:

Üç gecenin ardından kılavuz Abdullah b. Uraykıt'ın getirdiği develerle yola çıktılar. Diyanet'in Kutsal Topraklar Rehberi'ne göre kafile takipten kurtulmak için bilinen ve işlek yollar yerine sahil istikametinde farklı bir güzergâhı, zaman zaman sarp dağ geçitlerini tercih etti; Kudeyd'de Ümmü Ma'bed'in çadırına uğradı. Hicretin aşamaları kısaca şöyledir:

Kuba'ya varış ve Medine'ye giriş

TDV'ye göre yolcular 8 Rebîülevvel (20 Eylül 622) Pazartesi günü Medine'nin hemen dışındaki Kuba'ya ulaştı. Burada kaç gün kalındığı konusunda kaynaklarda dört ile on dört gün arasında farklı rivayetler vardır. Bu süre içinde inşa edilen Kuba Mescidi, İslam'ın ilk mescidi kabul edilir.

Hz. Peygamber 12 Rebîülevvel (24 Eylül 622) Cuma günü Medine'ye girdi. Devesinin çöktüğü arsa mescit yeri olarak alındı; Hz. Peygamber bu sırada Ebû Eyyûb el-Ensârî'nin evinde misafir oldu ve yedi ay kadar kaldıktan sonra mescidin bitişiğinde yapılan odalara taşındı. Kuba ve Mescid-i Nebevî'yi ziyaret edecekler için ayrıntı: Medine rehberi.

Medine'de atılan ilk adımlar

Medine'ye varıldıktan sonra atılan ilk adımlar, hicretin neden bir dönüm noktası sayıldığını gösterir:

1. Mescid-i Nebevî'nin inşası: hem ibadet hem eğitim ve yönetim merkezi
2. Muâhât (kardeşleştirme): muhacirlerle ensar arasında kardeşlik bağı kurulması
3. Medine vesikası: şehirdeki farklı toplulukların ilişkilerini düzenleyen yazılı metin

Hicretten kısa bir süre sonra, Medine döneminde kıble Kudüs'teki Mescid-i Aksâ'dan Kâbe'ye çevrildi. Bu gelişme için bkz. Kâbe'nin tarihi ve kıble maddesi.

Hicret neden önemlidir?

• Müslümanlar baskı altındaki bir topluluktan kendi düzenini kuran bir topluma geçti.
• İbadetlerin ve toplumsal hükümlerin büyük bölümü Medine döneminde düzenlendi.
• Hicrî takvim bu olayı başlangıç kabul eder.

İlgili içerikler

• İlk vahiy nasıl geldi?
• Medine rehberi
• Mekke rehberi
• İslam tarihi yazıları