Umrenin Farzları Nelerdir? Vacipleri, Sünnetleri ve Şartları

Umrenin farzları nelerdir?

Hanefî mezhebine göre umrenin farzı iki tanedir: ihram ve tavaf. İhram umrenin şartıdır; ihrama girmeden yapılan tavaf ve sa‘y umre sayılmaz. Tavafın yedi şavtından ilk dördü ise umrenin rüknüdür; tavaf yapılmadan umre tamamlanmaz ve kişi ihramdan çıkamaz. Sa‘y ile halk veya taksir vaciptir. Diğer mezheplerde rükünlerin sayısı daha fazladır.

Umrenin hükmü, yani farz mı sünnet mi olduğu, ana rehberde anlatılır: Umre nedir?

Farz, vacip ve sünnet tablosu

Hanefî mezhebine göre umreyi oluşturan unsurlar ve terk edildiklerinde doğan sonuç şöyledir:

Rükün ibadetin kendisinden bir parçadır; yapılmazsa ibadet olmaz. Vacip ise terk edildiğinde ibadet geçerli kalır, fakat eksiklik ceza ile telafi edilir.

İhram ve tavaf: umrenin iki farzı

İhram, umreye niyet edip telbiye getirerek girilen hâldir. Örtüyü giymek tek başına ihram sayılmaz; ihram niyet ve telbiye ile başlar. İhrama mîkat sınırı geçilmeden girilir. Uygulaması için: İhrama nasıl girilir?

Tavaf, Kâbe'nin çevresinde yedi şavt dolaşmaktır. Hanefî mezhebinde tavafta abdestli olmak ve Hatîm'in dışından dolaşmak tavafın vaciplerindendir; tavaftan sonra kılınan iki rekât namaz ise müstakil bir vaciptir. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde abdest tavafın geçerlilik şartıdır. Tavafın bütün şart ve vacipleri ayrı sayfada yer alır: Tavaf nasıl yapılır?

Umrenin vacipleri

Hanefî mezhebine göre umrenin iki temel vacibi vardır:

1. Sa‘y: Tavaftan sonra Safa ile Merve arasında, Safa'dan başlayıp Merve'de bitirerek yedi şavt yürümek. Sa‘y için abdest şart değildir. Ayrıntı: Sa‘y nasıl yapılır?
2. Halk veya taksir: Sa‘yden sonra saçların kestirilmesi ya da kısaltılması. Kişi bununla ihramdan çıkar. Kadınlar yalnız saç uçlarından keser.

Bunlara ek olarak ihramın kendi vacipleri vardır: mîkatı ihramsız geçmemek ve ihram süresince ihram yasaklarına uymak.

Umrenin sünnetleri

Hanefî mezhebine göre umrede sünnet ve müstehap olan başlıca davranışlar şunlardır:

• İhramdan önce gusül almak; mümkün değilse abdest almak.
• Kerahet vakti değilse iki rekât ihram namazı kılmak.
• Erkeklerin beyaz, dikişsiz iki parça örtüye bürünmesi.
• Tavafa başlayıncaya kadar telbiyeyi sık sık tekrarlamak; telbiye tavafa başlarken kesilir.
• Tavafa Hacerülesved'i selamlayarak (istilâm) başlamak.
• Erkeklerin tavafta ıztıbâ ve ilk üç şavtta remel yapması.
• Sa‘yde Safa ve Merve'de Kâbe'ye yönelip dua etmek; erkeklerin yeşil işaretli alanda hervele yapması.

Bu davranışlardan birinin yapılmaması ceza gerektirmez. Okunabilecek dualar için: Umre duaları.

Diğer mezheplere göre umrenin rükünleri

Umreyi oluşturan unsurların hükmünde mezhepler arasında yapısal bir fark vardır:

Bu fark uygulamada önemlidir: Hanefî mezhebinde sa‘y terk edilirse umre geçerli olur ve dem gerekir; Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde ise sa‘y yapılmadan umre tamamlanmış sayılmaz.

Umrenin şartları nelerdir?

Umrenin sorumluluk şartları, genel olarak hac için aranan şartlarla aynı çerçevededir. Fark, iki ibadetin hükmünden ve zamanından doğar.

Bu şartları taşımayan kişinin yaptığı umre de geçerlidir. Örneğin bulûğa ermemiş bir çocuğun velisiyle yaptığı umre sahihtir, ancak nafile sayılır. Diyanet Hac İlmihali kadının can, mal ve namus güvenliğinin sağlanmış olmasını da şartlar arasında sayar. TDV'ye göre kadınlar için eşin veya mahrem akrabanın refakati de şarttır; ancak Şâfiîlere göre güvenli bir ortamda kadınlar grup hâlinde mahrem olmadan da farz umreyi eda edebilir. Kişiye özel durumlar için Diyanet'e danışılmalıdır. Umre zamanı için: Umre ne zaman yapılır?

Bir vacip terk edilirse ne olur?

Hanefî mezhebine göre umrenin bir vacibi özürsüz terk edilirse dem, yani Harem bölgesinde bir koyun ya da keçi kesmek gerekir. Diyanet Hac İlmihali'ne göre sa‘y meşru bir mazeret sebebiyle terk edilirse bir şey gerekmez; hastalık ve tabii afet gibi durumlar dinen geçerli mazeret sayılır. Umre tavafının son üç şavtından biri veya birkaçı terk edilirse dem gerekir; sa‘yde ise dördüncü şavttan sonra terk edilen her şavt için bir sadaka-i fıtır, sa‘yin tamamı terk edilirse dem gerekir.

Rükün ise ceza ile telafi edilemez: tavaf yapılmadıkça umre tamamlanmaz ve ihram yasakları sürer. Ceza gerektiren durumların ayrıntısı kişiye ve duruma göre değiştiği için kafile din görevlisine, müftülüğe ya da Diyanet'in Alo 190 hattına danışılmalıdır. İhram yasaklarının ihlali için: Umrede yasak olan şeyler.

Haccın ve umrenin farzları

Hanefî mezhebine göre haccın farzları üçtür: ihram (şart), Arafat vakfesi ve ziyaret tavafı (rükün). Umrenin farzları ise ihram ve tavaftır; umrede Arafat vakfesi yoktur. İki ibadetin vacipleri de farklıdır: hacda Müzdelife vakfesi ve şeytan taşlama gibi vacipler bulunur. Karşılaştırmanın tamamı için: Hac ile umre arasındaki fark.