Namazın Farzları Nelerdir?

Namazın farzları Hanefî mezhebinde on iki olarak sayılır. Bunların altısı namaza başlamadan önce yerine getirilir ve namazın şartları adını alır; altısı namazın içinde yapılır ve rükünler olarak adlandırılır. Bu yazı her birini tek tek açıklar; namazın vakitleri ve rekât sayıları namaz rehberi sayfasındadır.

Şart ile rükün arasındaki fark nedir?

Şart, namazın dışında kalan ama namazın geçerli olması için gereken farzdır. Şartlar namazdan önce sağlanır ve namaz bitene kadar devam etmelidir; örneğin namaz sırasında abdest bozulursa namaz da bozulur.

Rükün ise namazın kendi parçasıdır. Kıyam, rükû ve secde gibi rükünler namazın içinde yapılır; biri eksik kalırsa namaz tamamlanmış sayılmaz.

Namazın dışındaki farzlar (şartlar)

1. Hadesten taharet

Abdestsizlik veya cünüplük hâlinden temizlenmek. Abdest gerektiren durumda abdest, gusül gerektiren durumda boy abdesti alınır. Su bulunmadığında veya kullanılamadığında teyemmüm yapılır. Abdesti bozan durumlar için: abdesti ne bozar?

2. Necasetten taharet

Bedenin, elbisenin ve namaz kılınacak yerin maddî pislikten temiz olması.

3. Setr-i avret

Örtülmesi gereken yerlerin örtülmesi.

4. İstikbal-i kıble

Kıbleye, yani Mekke'deki Kâbe yönüne dönmek.

Kıble yönü tespit edilemiyorsa araştırma yapılır; sonuca göre kanaat getirilen yöne dönülerek namaz kılınır.

5. Vakit

Her namazın kendi vakti içinde kılınması. Vakit girmeden kılınan namaz geçerli olmaz.

6. Niyet

Hangi namazın kılındığına niyet etmek. Niyet kalple yapılır. Hanefî mezhebinde farz namazlar, vitir, adak ve bayram namazlarında kılınan namazın belirlenmesi şarttır (örneğin "bugünkü sabah namazına"); imama uyan kişi ayrıca imama uymaya niyet eder. Niyetin iftitah tekbiriyle birlikte yapılması efdaldir.

Namazın içindeki farzlar (rükünler)

1. İftitah tekbiri

"Allâhü ekber" diyerek namaza başlamak.

2. Kıyam

Ayakta durmak. Ayakta duramayacak durumda olan kişi oturarak, oturamayan ise nasıl kılabiliyorsa öyle, uzanarak veya îmâ ile kılar. Kıyam farz ve vacip namazlarda, Hanefî mezhebinde benimsenen görüşe göre sabah namazının sünnetinde de rükündür; diğer nafile namazlar ayakta durmaya gücü yeten kişi tarafından da oturarak kılınabilir.

3. Kıraat

Namazda Kur'an okumak. Hanefî mezhebinde farz olan bir miktar Kur'an okumaktır; Din İşleri Yüksek Kurulu'nun belirttiği tercih edilen görüşe göre bu miktar en az üç kısa ayet ya da bu uzunlukta bir ayettir. Fâtiha okumak ise vaciptir. Kıraat nafile namazların, vitirin ve iki rekâtlı namazların bütün rekâtlarında; üç ve dört rekâtlı farz namazların ise herhangi iki rekâtında farzdır. Kıraatin ilk iki rekâtta yapılması vaciptir.

4. Rükû

Eğilerek elleri dizlere koymak.

5. Secde

Her rekâtta iki defa yere kapanmak. Hz. Peygamber'in uygulamasına en uygun secde yüz, eller, dizler ve ayak parmakları olmak üzere yedi uzuv üzerine yapılandır. Hanefî mezhebinde farz olan alnın ve en az bir ayağın yere konmasıdır; burnu koymak vacip, elleri ve dizleri koymak sünnettir. Alın yere konmazsa namaz geçersizdir.

6. Ka‘de-i ahîre

Namazın sonunda, Ettehiyyâtü okuyacak kadar (teşehhüt miktarı) bir süre oturmak.

Mezheplere göre rükünler aynı mı?

Rükünlerin sayısı mezheplere göre değişir; bu fark çoğunlukla bir hareketin farz mı vacip mi sayıldığından kaynaklanır. Hanefî mezhebinde farz olmayıp vacip sayılan başlıca hareketler şunlardır:

• Fâtiha suresini okumak ve ardından zamm-ı sure eklemek
• Rükû ve secdeleri sükûnetle yapmak (ta‘dîl-i erkân)
• Üç ve dört rekâtlı namazlarda ilk oturuş
• Oturuşlarda Ettehiyyâtü okumak
• Selam vermek

Bir farz eksik kalırsa ne olur?

Sehiv secdesi yalnız vaciplerdeki eksikliği telafi eder. Farzlardan biri yerine getirilmeden namaz bitirilmişse namazın yeniden kılınması gerekir. Rükünlerin namaz içindeki sırası için namaz nasıl kılınır? sayfasına bakılabilir.