Mescid-i Aksâ Nedir? İlk Kıble ve Kubbetü’s-Sahre Farkı
Mescid-i Aksâ, Kudüs’te bulunan, Müslümanların ilk kıblesi olan ve İsrâ suresinde adı geçen mescittir. Altın kubbeli sekizgen yapı ise Mescid-i Aksâ değil, aynı alandaki Kubbetü’s-Sahre’dir.
Hazırlayan
Beytullaha Yayın Kuruluİçerik kontrolü
Dinî İçerik Kontrol BirimiYayın tarihi
Okuma süresi
5 dakika

Temsilî görsel

Temsilî görsel
Mescid-i Aksâ, Kudüs'te bulunan, Müslümanların ilk kıblesi olan ve Kur'an'da İsrâ suresinde adı geçen mescittir. TDV İslâm Ansiklopedisi onu en kutsal sayılan üç mescitten biri olarak tanımlar. Ad dar anlamda Harem'in güneyindeki cami binasını, geniş anlamda Kubbetü's-Sahre'nin de içinde bulunduğu surlarla çevrili alanın tamamını ifade eder.
Mescid-i Aksâ ne demek?
Yapının eski adı Beytülmakdistir ve "mukaddes ev" anlamına gelir. TDV'ye göre bu ad zamanla şehrin tamamını kapsamış; Müslümanların şehir için kullandığı Kudüs adı da aynı kökten gelir. Arapça aksâ "uzak" demektir; mabede bu ad Mekke'ye uzaklığı sebebiyle verilmiştir.
Kâbe'ye çevresiyle birlikte Mescid-i Haram denildiği gibi Mescid-i Aksâ'ya da çevresiyle birlikte Harem-i şerif denir. TDV bu alanı kuzeyi 321, güneyi 283, doğusu 474, batısı 490 metre uzunluğunda, yer yer 30-40 metre yüksekliğe ulaşan surlarla çevrili kutsal mekân olarak tarif eder. Kubbetü's-Sahre de bu alanın içindedir.
Kur'an'da Mescid-i Aksâ nerede geçer?
Mescid-i Aksâ, Hz. Peygamber'in gece yolculuğunu (İsrâ) anlatan ayette adıyla anılır:
TDV'ye göre İslâm âlimleri, ayette geçen Mescid-i Aksâ'nın Beytülmakdis olduğu konusunda ittifak hâlindedir. Yolculuk Mescid-i Haram'dan Mescid-i Aksâ'ya, oradan semaya uzanır; en yaygın rivayete göre hicretten bir yıl önce gerçekleşmiştir. Hadisenin ayrıntıları ve bu gecenin nasıl anıldığı için: Miraç Kandili nedir?
Mescid-i Aksâ neden ilk kıble sayılır?
Hicretten sonra Medine'de Müslümanlar namazda bir süre Mescid-i Aksâ'ya yöneldi. Kıble, hicretten 16 veya 17 ay sonra şu ayetle Kâbe'ye çevrildi:
Kıblenin değiştiği yer olarak Medine'deki Mescid-i Kıbleteyn ("iki kıbleli mescit") anılır; TDV, olayın geçtiği yer konusunda farklı rivayetler bulunduğunu belirtir. Kıblenin anlamı ve bugün nasıl bulunduğu için: Kıble nedir?
Üç mescid hadisi ne der?
Hz. Peygamber, ziyaret amacıyla yolculuk yapılacak mescitleri şöyle bildirmiştir:
Hadislerle İslâm, hadisin bu mescitlerde kılınan namazın faziletine işaret ettiğini belirtir. TDV'nin aktardığı bir başka hadise göre Mescid-i Aksâ, Mescid-i Haram'dan sonra yeryüzünde ibadet için yapılan en eski ikinci mabettir. Diğer iki mescidin tarihi için: Mescid-i Haram ve Mescid-i Nebevî
Kubbetü's-Sahre ile Mescid-i Aksâ aynı yapı mı?
Hayır. Kudüs fotoğraflarında öne çıkan altın renkli kubbeli sekizgen yapı Kubbetü's-Sahredir. Mescid-i Aksâ adı dar anlamda, Harem'in güneyinde kıble tarafında yer alan ve bugün Kıble Mescidi diye de anılan cami binasına verilir. İki yapı aynı Harem alanı içindedir.
| Mescid-i Aksâ (Kıble Mescidi) | Kubbetü's-Sahre | |
|---|---|---|
| Konumu | Harem'in güneyinde, kıble tarafında | Harem'in içinde, Sahre denilen kayanın üzerinde |
| Planı | Dikdörtgen, yaklaşık 80 × 55 m, mihraba dik yedi nef | Sekizgen; kubbe çapı 20,44 m, kubbe tepesi 35,30 m |
| İnşası | I. Velîd dönemi (709-714); bugünkü binanın büyük kısmı Fâtımî Halifesi Zâhir dönemi (1034 sonrası) | Abdülmelik b. Mervân; 685-686'da başlayıp 691'de tamamlandı |
| İşlevi | Cami | TDV'ye göre mescitten çok ziyaretgâh olarak planlanmış; Abdülmelik burada namaz da kıldırmıştır |
TDV'ye göre Kubbetü's-Sahre, Hz. Ömer'in yaptırdığı mescidin yerine inşa edildiği için daha çok Batılılar tarafından "Ömer Camii" diye de anılır. Ancak yapının kendisi Hz. Ömer'den yaklaşık yarım asır sonra, Emevî Halifesi Abdülmelik döneminde yapılmıştır. Halk arasında yaygın olan, kayanın havada asılı durduğu ya da üzerinde ayak izi bulunduğu gibi anlatımlar ise TDV'nin aktardığına göre hadis âlimlerince zayıf veya uydurma sayılır.
Mescid-i Aksâ'nın tarihi kısaca
Ahd-i Atîk'e göre mabedin yeri Hz. Dâvûd döneminde belirlenmiş, binayı Hz. Süleyman yaptırmıştır. Mabet M.Ö. 586'da Bâbil Hükümdarı II. Buhtunnasr, M.S. 70'te de Titus kumandasındaki Roma ordusu tarafından yıkılmıştır.
TDV'nin "Kudüs" maddesine göre Hz. Ömer, şehri 17 (638) yılında Patrik Sophronios'tan antlaşmayla teslim almıştır. Hz. Ömer molozlar altında kalan mabet yerini bizzat çalışarak temizletmiş, Sahre'nin güneyindeki düzlükte namaz kıldırmış ve sonra buraya bir mescit yaptırmıştır.
Bugünkü binanın temeli Emevîler dönemine dayanır. Grekçe divan kayıtlarına göre binayı yaptıran I. Velîd'dir. 130 (747-48) ve 158 (775) depremlerinden sonra onarılan yapı, 425 (1034) depreminden sonra Fâtımî Halifesi Zâhir'in emriyle küçültülerek yeniden yapılmıştır.
Haçlılar 15 Temmuz 1099'da Kudüs'ü aldığında binanın büyük kısmı Templier şövalyelerine verilmiş, şövalyeler yapıya "Templum Salomonis" demiştir. Selâhaddîn-i Eyyûbî şehre 27 Receb 583 (2 Ekim 1187) Cuma günü girmiştir; TDV bu günün Miraç Kandili'ne denk geldiğini kaydeder. Selâhaddin, Nûreddin Zengî'nin Halep'te yaptırdığı minberi getirterek Mescid-i Aksâ'ya koydurmuştur.
Kudüs 1516'dan 1917'ye kadar, 1831-1840 arası hariç, Osmanlı yönetiminde kalmıştır. Kanûnî Sultan Süleyman ve II. Mahmud dönemlerinde onarımlar yapılmış, 1922'de Mimar Kemâleddin Bey'in yönettiği kapsamlı onarım başlamıştır. 21 Ağustos 1969'da çıkarılan yangında yapı kısmen zarar görmüş, Nûreddin Zengî minberi yanmıştır; minberden kurtarılan birkaç parça Harem'deki İslâm Müzesi'nde sergilenir.
Mekke'deki ilk mabedin hikâyesi için sıradaki okuma: Kâbe'nin tarihi
Bu yazıdaki kavramlar
- Kıbleقبلة
- Kıble, namaz kılarken yönelinen yön; Mekke’deki Kâbe’dir.
Kronoloji
Ahd-i Atîk’e göre — Hz. Süleyman dönemi
Yeri Hz. Dâvûd döneminde belirlenen mabet Hz. Süleyman tarafından inşa edilir.
M.Ö. 586
Bâbil Hükümdarı II. Buhtunnasr Kudüs’ü işgal eder ve mabedi yıkar.
M.S. 70
Titus kumandasındaki Roma ordusu Kudüs’ü yakar; mabet yıkılır.
Hicretten önce — en yaygın rivayete göre hicretten bir yıl önce
İsrâ: Hz. Peygamber’in Mescid-i Haram’dan Mescid-i Aksâ’ya gece yolculuğu (İsrâ 17:1).
Hicretten 16 veya 17 ay sonra
Kıble Mescid-i Aksâ’dan Kâbe’ye çevrilir (Bakara 2:144).
17/638
Hz. Ömer Kudüs’ü antlaşmayla teslim alır; mabedin yerini temizletip Sahre’nin güneyindeki düzlükte namaz kıldırır ve buraya bir mescit yaptırır.
66-72 (685-691)
Emevî Halifesi Abdülmelik b. Mervân, Kubbetü’s-Sahre’yi inşa ettirir.
90-96 (709-714)
Divan kayıtlarına göre Mescid-i Aksâ binası Emevî Halifesi I. Velîd döneminde yapılır.
425 (1034)
Depremle harap olan bina Fâtımî Halifesi Zâhir’in emriyle küçültülerek yeniden yapılır; bugünkü binanın büyük bölümü bu döneme aittir.
15 Temmuz 1099
Haçlılar Kudüs’ü alır; Mescid-i Aksâ’nın büyük kısmı Templier şövalyelerine verilir.
27 Receb 583 / 2 Ekim 1187
Selâhaddîn-i Eyyûbî Kudüs’e girer; Nûreddin Zengî’nin Halep’te yaptırdığı minber Mescid-i Aksâ’ya konur.
1516-1917
Kudüs, 1831-1840 arası hariç Osmanlı yönetiminde kalır.
1922
Mimar Kemâleddin Bey’in yönettiği büyük onarım başlar.
21 Ağustos 1969
Çıkarılan yangında yapı kısmen zarar görür, Nûreddin Zengî minberi yanar.
Bu maddeyle ilişkili
İlgili kişiler
- Hz. Dâvûd
- Hz. Süleyman
- Hz. Muhammed (s.a.v.)
- Hz. Ömer
- Abdülmelik b. Mervân
- I. Velîd
- Fâtımî Halifesi Zâhir
- Selâhaddîn-i Eyyûbî
- Nûreddin Mahmud Zengî
- Mimar Kemâleddin Bey
İlgili mekanlar
- Kudüs
- Harem-i şerif
- Kubbetü’s-Sahre
- Mescid-i Haram
- Mescid-i Nebevî
- Mescid-i Kıbleteyn
Sık Sorulan Sorular
Mescid-i Aksâ nerededir?
Kudüs’ün eski şehrinde, Harem-i şerif denilen surlarla çevrili alandadır. Cami binası bu alanın güneyinde, kıble tarafında yer alır.
Altın kubbeli yapı Mescid-i Aksâ mı?
Hayır. Altın renkli kubbeli sekizgen yapı Kubbetü’s-Sahre’dir. Emevî Halifesi Abdülmelik b. Mervân tarafından 691’de tamamlanmıştır. Mescid-i Aksâ ise aynı alanın güneyindeki dikdörtgen planlı cami binasıdır.
Mescid-i Aksâ neden ilk kıbledir?
Müslümanlar hicretten sonra Medine’de 16 veya 17 ay boyunca namazda Mescid-i Aksâ’ya yöneldi. Ardından Bakara suresinin 144. ayetiyle kıble Kâbe’ye çevrildi.
Mescid-i Aksâ’yı kim yaptı?
Ahd-i Atîk’e göre ilk mabedi Hz. Süleyman yaptırmıştır. İslâm döneminde Hz. Ömer bu alana bir mescit yaptırmış, bugünkü binanın ilk büyük inşası Emevî Halifesi I. Velîd döneminde yapılmıştır. Binanın büyük kısmı 1034 depreminden sonraki Fâtımî onarımından kalır.
Üç mescid hangileridir?
Mekke’deki Mescid-i Haram, Kudüs’teki Mescid-i Aksâ ve Medine’deki Mescid-i Nebevî’dir. Hadiste ziyaret amacıyla yolculuk yapılacak mescitler olarak bu üçü sayılır.
Kaynaklar
Bu içerik hazırlanırken aşağıdaki kaynaklar esas alınmıştır. Hadis referansları eser ve bölüm adıyla verilir; baskıdan baskıya değişebilen hadis numarası yalnızca Diyanet yayınlarında doğrulanmış olduğunda eklenir.
- 1Kur'an-ı Kerim, İsrâ suresi 17:1 — Diyanet İşleri Başkanlığı meâli
- 2Kur'an-ı Kerim, Bakara suresi 2:144 — Diyanet İşleri Başkanlığı meâli
- 3Nesâî, Mesâcid, 10 — Üç mescid hadisi; Diyanet, Hadislerle İslâm, c. 2, s. 157
- 4Buhârî, Fadlü’s-salât fî mescidi Mekke ve’l-Medîne — Üç mescid hadisi (TDV “Mescid-i Aksâ” maddesindeki atıf)
- 5Müslim, Hac — Üç mescid hadisi (TDV “Mescid-i Aksâ” maddesindeki atıf)
- 6Buhârî, Enbiyâ — Mescid-i Aksâ’nın yeryüzündeki en eski ikinci mabet oluşu (TDV atfı)
- 7TDV İslâm Ansiklopedisi, “MESCİD-i AKS” maddesi — Nebi Bozkurt
- 8TDV İslâm Ansiklopedisi, “KUBBETÜ's-SAHRE” maddesi — Nebi Bozkurt
- 9TDV İslâm Ansiklopedisi, “KUDÜS” maddesi — Ömer Faruk Harman, Casim Avcı, Işın Demirkent, Cengiz Tomar, Kâmil Cemîl el-Aselî
- 10TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mİ‘RAC” maddesi — Salih Sabri Yavuz
- 11TDV İslâm Ansiklopedisi, “KIBLE” maddesi — Ahmet Güç, Ahmet Özel, Yavuz Unat
- 12TDV İslâm Ansiklopedisi, “MESCİD-i KIBLETEYN” maddesi — H. Ahmet Sezikli
- 13Diyanet İşleri Başkanlığı, Hadislerle İslâm, 2. cilt — Üç mescid hadisi ve 56. dipnot (Nesâî, Mesâcid, 10), s. 157
- 14Diyanet İşleri Başkanlığı, Ayetlerle Hac ve Umre — Bakara 2:127, 2:144, Âl-i İmrân 3:96 ve İbrâhîm 14:37 mealleri bu yayından alınmıştır
Bu Yazıyı Kaynak Göster
Bu içeriğe atıf yapacaksanız aşağıdaki künyeleri kullanabilirsiniz.
Standart
Beytullaha Yayın Kurulu. "Mescid-i Aksâ Nedir? İlk Kıble ve Kubbetü’s-Sahre Farkı". Beytullaha.com, 10 Kasım 2026. https://beytullaha.com/islam-tarihi/mescid-i-aksa
APA
Beytullaha Yayın Kurulu. (2026, 10 Kasım). Mescid-i Aksâ Nedir? İlk Kıble ve Kubbetü’s-Sahre Farkı. Beytullaha.com. https://beytullaha.com/islam-tarihi/mescid-i-aksa
Yazar Hakkında
Hazırlayan
Beytullaha Yayın Kurulu
Beytullaha Yayın Kurulu, sitede yayımlanan içeriklerin hazırlanmasından ve güncel tutulmasından sorumlu editöryal birimdir. İçerikler hazırlanırken öncelik sırası Kur'an-ı Kerim, güvenilir hadis kaynakları ve Diyanet İşleri Başkanlığı yayınlarıdır. Fıkhî konularda mezhepler arasında görüş farklılığı bulunduğunda, bu farklılık tek bir görüşe indirgenmeden belirtilir.
İçerik kontrolü
Dinî İçerik Kontrol Birimi
Dinî İçerik Kontrol Birimi, yayımlanmadan önce içerikteki ayet ve hadis atıflarının, fıkhî hükümlerin ve kaynak referanslarının doğruluğunu denetler. Kaynağı doğrulanamayan hiçbir bilgi kesin hüküm olarak yayımlanmaz; doğrulanamayan rivayetler ya çıkarılır ya da durumu açıkça belirtilerek aktarılır.
Bu içerik yardımcı oldu mu?
Kişisel durumunuzla ilgili bağlayıcı bir hüküm için Diyanet İşleri Başkanlığı'nın dinî soru-cevap hizmetine veya bir din görevlisine danışınız.
Anlamsal olarak yakın içerikler
İlgili İçerikler
İslam TarihiMescid-i Haram Nedir? Tarihi, Bölümleri ve Fazileti
Mescid-i Haram, Mekke’de Kâbe’yi çevreleyen ve tavaf ile sa‘yin içinde yapıldığı mesciddir. Kur’an’da kıble olarak gösterilir (Bakara 2:144); hadislere göre yeryüzünde yapılan ilk mescit ve ibadet için yolculuk yapılan üç mescitten biridir.
·8 dk okuma
İslam TarihiHira Mağarası
Hira, Mekke yakınındaki Nur Dağı’nda ilk vahyin geldiği mağaradır. İnziva, ilk vahiy, Sevr’den farkı ve bugünkü ziyaret.
·6 dk okuma
İslam TarihiMescid-i Nebevî Nedir? Tarihi, Ravza ve Hz. Peygamber’in Kabri
Mescid-i Nebevî, Hz. Peygamber’in hicretten sonra Medine’de inşa ettiği ve bugün içinde kabrinin bulunduğu mesciddir. Buhârî ve Müslim’deki hadise göre burada kılınan namaz, Mescid-i Haram dışındaki mescitlerde kılınan bin namazdan faziletlidir.
·7 dk okuma
İslam TarihiKuba Mescidi (Kuba Camii): İslam’ın İlk Mescidi
Hz. Peygamber’in hicret sırasında Kuba’da inşa ettiği, İslam’ın ilk mescidinin tarihi.
·6 dk okuma