Orucu Bozan Şeyler Nelerdir?

Orucu bozan şeyler üç ana başlıkta toplanır: yemek, içmek ve cinsel ilişki. Ancak uygulamada bu üç başlığın altında, sonucu birbirinden farklı olan durumlar vardır.

Temel ayrım şudur: bazı durumlar yalnızca kaza gerektirir, bazıları ise kaza ile birlikte kefaret gerektirir.

Kaza ve kefaret gerektiren durumlar

Ramazan orucunu bilerek, kasten ve geçerli bir mazeret olmaksızın bozmak Hanefî mezhebine göre kefareti gerektirir:

• Kasten yiyip içmek (gıda, gıda hükmündeki ilaç veya sigara gibi keyif verici bir maddeyi ağızdan alıp yutmak)
• Cinsel ilişkide bulunmak

Yalnızca kaza gerektiren durumlar

Bu durumlarda oruç bozulur, ancak kefaret gerekmez; yalnızca o günün orucu kaza edilir:

• Kasten kusmak — ağız dolusu olması hâlinde
• Gıda veya vitamin iğnesi, damardan serum ya da kan almak
• Abdest alırken veya yüzerken kazara boğaza su kaçması (Hanefî; Şâfiî mezhebinde abdestte mübalağa yapılmamışsa bozmaz)
• İmsak vaktinin girmediğini zannederek yemeye devam etmek
• Güneşin battığını zannederek erken iftar etmek
• Çiğ pirinç, kabuklu ceviz gibi yenmesi âdet olmayan bir şeyi yutmak
• Kustuğu ya da unutarak yediği için orucunun bozulduğunu zannederek yemeye devam etmek

Orucu bozmayan durumlar

Bu durumlar oruca zarar vermez:

• Unutarak yemek ve içmek — ayrıntı: Unutarak yemek orucu bozar mı?
• Kendiliğinden gelen kusma
• Ağza kaçan toz, duman, sinek gibi kaçınılması mümkün olmayan şeyler
• Tükürüğü, balgamı yutmak
• Diş fırçalamak (yutmamak şartıyla) — ayrıntı: Diş fırçalamak orucu bozar mı?
• Duş almak, yıkanmak (ağız ve burundan mideye su kaçırmamak şartıyla)
• Koku sürünmek, güzel koku koklamak
• Göz damlası, kulak damlası
• Kan verdirmek (Hanbelîlere göre hacamat yaptırmak orucu bozar)
• Diş çektirmek, diş tedavisi ve uyuşturma iğnesi (kan veya başka bir şey yutulmaması şartıyla)
• Ağız çalkalamak (boğaza su kaçırmamak şartıyla)

Tartışmalı ve güncel durumlar

Bazı modern uygulamalar klasik fıkıh kitaplarında doğrudan yer almaz; bunlar ilke temelinde değerlendirilir.

Diyanet İlmihali, iğnenin orucu bozup bozmadığı konusunda klasik fıkıhta iki görüş bulunduğunu, Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed'in görüşünden hareket eden ikinci görüşün ağırlık kazandığını belirtir. Din İşleri Yüksek Kurulu da astım hastalarının nefes açmak için ağza püskürttüğü ilacın orucu bozmadığını açıklamıştır; bununla birlikte nefes açıcı sprey kullanmak zorunda kalan hasta oruç tutmayıp sonra kaza edebilir.

Orucu bozan bir şey yapıldığında ne yapılmalı?

1. Günün kalanında oruçlu gibi davranmak (imsâk) — Ramazan'da orucu bozulan kişi, günün kalanında yeme içmeden kaçınır.
2. Kaza etmek — o günün orucu daha sonra tutulur.
3. Gerekiyorsa kefaret — kasten bozma durumunda.

Oruç tutmamaya ruhsat verilen durumlar

Orucu bozan şeylerden farklı olarak, bazı kişilere Ramazan'da hiç oruç tutmama ruhsatı tanınmıştır. Bakara suresinin 184-185. ayetlerine göre hasta ve yolcu olanlar tutamadıkları günleri sonra kaza eder. Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre dinen yolcu sayılmak için en az doksan kilometrelik bir yere gitmek gerekir; Hanefî mezhebinde gidilen yerde on beş günden az kalmaya niyet eden kişi yolcu sayılır. Oruca niyet edip gündüz yola çıkan kişi ise başka bir mazereti yoksa orucunu tamamlamalıdır; bozarsa kefaret gerekmez, yalnız kaza gerekir. Hamile ve emzikli kadınlar da kendilerine veya çocuklarına zarar gelmesinden korkarlarsa oruç tutmayıp sonra kaza edebilir. İyileşme ümidi olmayan hasta ve oruca gücü yetmeyen yaşlılar ise her gün için fidye verir. Ramazan dışında tutulan nafile oruçlarda da orucu bozan şeyler aynıdır; nafile orucu bozan kişi Hanefî mezhebine göre onu kaza eder.

İlgili içerikler

• Oruç rehberi
• Ramazan rehberi
• Abdesti ne bozar?