BEYTULLAHA
Hac & Umre

Hac Nedir? Hac Rehberi

Hac; gücü yeten Müslümana ömründe bir defa farz olan, Zilhicce ayında Arafat’ta vakfe ve Kâbe’yi tavaf etmekle yerine getirilen ibadettir.

Hazırlayan

Beytullaha Yayın Kurulu

İçerik kontrolü

Dinî İçerik Kontrol Birimi

Yayın tarihi

Okuma süresi

8 dakika

Arafat ovasında Cebel-i Rahme tepesi ve çevresine kurulmuş beyaz çadırlar

Temsilî görsel

Hac nedir, ne demek?

Hac, sözlükte "yönelmek, kastetmek, ziyaret etmek" anlamına gelir. Fıkıh terimi olarak hac; belirli bir zamanda, belirli yerleri, usulüne uygun biçimde ziyaret etmektir. Bu ziyaretin özü, Zilhicce ayının 9. günü Arafat'ta vakfe yapmak ve bayram günlerinde Kâbe'yi tavaf etmektir. Hac, belirli günlere bağlı olması ve Arafat vakfesini içermesiyle umreden ayrılır.

Hac, İslam'ın beş temel esasından biridir. Bu esaslar Hz. Peygamber'in şu hadisinde sayılır:

Kur'an'da hac, Hz. İbrahim'e verilen bir çağrıyla anılır: "İnsanlar arasında haccı ilan et ki, gerek yaya olarak, gerek uzak yollardan gelen yorgun develer üzerinde sana gelsinler." (Hac suresi 22:27)

Hac farz mı? Hac kimlere farzdır?

Hac, şartlarını taşıyan Müslümana ömründe bir defa farzdır. Bunun dayanağı Âl-i İmrân suresindeki ayettir:

Ayetteki "gücü yetmek" ifadesine fıkıhta istitaat denir. Hz. Peygamber, haccın farz kılındığını bildirdiğinde "Her yıl mı?" diye soran sahabîye "Eğer 'evet' deseydim her yıl hac yapmak farz olurdu" cevabını vermiştir (Müslim, Hac, 412). Bu yüzden ilk hac farz, sonrakiler nafiledir.

Diyanet Hac İlmihali'ne göre haccın farz olması için şu şartlar aranır:

  • Müslüman olmak
  • Akıllı olmak
  • Ergenlik çağına (bulûğ) ulaşmış olmak
  • Hür olmak
  • Maddî imkân: Temel ihtiyaçlar, varsa borç ve bakmakla yükümlü olunan kişilerin geçimi dışında, gidiş-dönüş ve hac masraflarını karşılayacak imkâna sahip olmak
  • Sağlıklı olmak: Bedenen hac yapmaya gücü yetmek
  • Yol güvenliğinin bulunması
  • Haccın farz olduğunu bilmek ve hac vaktine yetişmek
  • Kadınlar için can, mal ve namus güvenliğinin sağlanmış olması; eşi ölmüş veya boşanmış kadın için iddetin dolmuş olması

Sağlık ve yol güvenliğinin farziyetin mi yoksa edanın mı şartı olduğu konusunda mezhepler arasında farklı görüşler vardır; Din İşleri Yüksek Kurulu bedenî sağlığı farziyet şartları arasında sayar. Çocuğun yaptığı hac geçerlidir; ancak nafile sayılır ve bulûğdan sonra şartlar oluşursa farz hac yine gerekir.

Bu dinî şartın hac organizasyonunda idarî bir karşılığı da vardır. Suudi Arabistan Sağlık Bakanlığı'nın 1447 (2026) hac sağlık şartları belgesine göre hacı adayının ülkesi, adayda haccı yerine getirmeye engel belirli ağır hastalıkların bulunmadığını beyan etmek zorundadır. Bu beyan umre için istenmez ve her sezon değişebilir; güncel hâli Diyanet'in hac duyurularından takip edilmelidir.

Hac ne zaman farz kılındı?

Haccın hangi yıl farz kılındığı konusunda kaynaklarda farklı görüşler vardır. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre kaynaklarda hicretin 5, 6, 7, 8, 9 ve 10. yılları ileri sürülmüştür; bunlar arasında 9. yılda farz kılındığı görüşü daha kuvvetlidir. Bu görüşe göre farziyetin delili olan Âl-i İmrân 3:97 ayeti o yıl inmiştir. Diyanet Hac İlmihali de haccın hicretin 9. yılında farz kılındığını esas alır.

Farziyet tarihi ile Vedâ Haccı ayrı olaylardır: Hz. Peygamber hicretin 9. yılında Hz. Ebû Bekir'i hac emiri olarak görevlendirmiş, kendisi ise hicretin 10. yılında Vedâ Haccı'nı yapmıştır. Hac farz kılındıktan sonra yaptığı tek hac budur. Haccın bugün uygulanan menâsiki, Câbir b. Abdullah'ın bu haccı ayrıntılı biçimde anlatan rivayetine dayanır (Müslim, Hac, 147).

Hac nerede yapılır? Hac ile ilgili mekânlar

Hac, Suudi Arabistan'daki Mekke şehrinde ve şehrin doğusundaki hac bölgelerinde yapılır. Umre yalnız Mescid-i Haram'da tamamlanırken haccın aşamaları birkaç mekâna yayılır. Mekke'deki bütün mekânlar için: Mekke rehberi.

MekânHacda burada ne yapılır?Harem sınırı
Mîkat noktalarıMekke'ye gelmeden ihrama girilirHarem dışında
Mescid-i HaramKâbe'nin tavafı, Safa ile Merve arasında sa‘yHarem içinde
ArafatArefe günü vakfe (haccın rüknü)Harem dışında
MüzdelifeBayram gecesi ve sabahı vakfeHarem içinde
MinaŞeytan taşlama, bayram günlerinde kalış, kurbanHarem içinde

Arafat, Müzdelife ve Mina yalnızca hac günlerinde ibadet için kullanılır. Harem sınırı ihram, avlanma ve bitki koparma yasakları bakımından önem taşır.

Hac ne zaman yapılır?

Hac, hicrî takvimin son ayı olan Zilhicce'de yapılır. Menâsik, Zilhicce'nin 8. günü (terviye) başlar; 9. gün arefe günüdür ve Arafat vakfesi bu gün yapılır; 10-13. günler Kurban Bayramı günleridir. Hicrî ay kamerî olduğu için haccın miladî tarihi her yıl yaklaşık on bir gün öne gelir. Bu yılın tarihleri için: dinî günler takvimi.

Hac ayları ise daha geniştir: Şevval, Zilkade ve Zilhicce'nin ilk günleri. Hac ihramına bu aylarda girilir; temettu haccı yapan kişi umresini de bu aylarda yapar. Gün gün süre ve hac aylarındaki mezhep farkı için: Hac kaç gün sürer?

Hac nasıl yapılır? Kısa özet

Haccın aşamaları sırasıyla şöyledir:

  1. Mîkatta niyet ve telbiye ile ihrama girilir.
  2. Arefe günü Arafat'ta vakfe yapılır.
  3. Bayram gecesi Müzdelife'ye geçilir, sabah vakfe yapılır.
  4. Bayram günlerinde Mina'da şeytan taşlanır, gerekiyorsa kurban kesilir, tıraş olunur.
  5. Kâbe'de ziyaret tavafı ve sa‘y yapılır; Mekke'den ayrılırken vedâ tavafı yapılır.

Hanefî mezhebine göre ihram şart, Arafat vakfesi ve ziyaret tavafı rükündür; bu üçüne birlikte "haccın farzları" denir. Müzdelife vakfesi, sa‘y, şeytan taşlama, tıraş ve vedâ tavafı ise vaciptir. Her adımın gün gün anlatımı: Hac nasıl yapılır?

Hacı ne demek? Hacca gidene ne denir?

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre haccı yerine getirenlere Arapçada hâc (çoğulu huccâc), Türkçede hacı denir. Türk Dil Kurumu sözlüğü de hacıyı "hacca gitmiş Müslüman" diye tanımlar. Hacca gitmek üzere olan kişi için Diyanet'in duyurularında "hacı adayı" ifadesi kullanılır.

Sözlük tanımı, "Hacı nasıl olunur?" sorusunun cevabını da verir: hacı, haccı yerine getirmiş kişidir; bunun yolu da haccın farzlarını ve vaciplerini usulüne göre yerine getirmektir. Umreye gidenler için kullanılan adlar ayrı sayfada ele alınır: Umreye gidene ne denir?

Hac ile umre arasındaki fark

Umre de ihram, tavaf, sa‘y ve tıraştan oluşur; ancak yılın her günü yapılabilir ve Arafat, Müzdelife, Mina aşamalarını içermez. Hac şartları taşıyana farzken umrenin hükmünde mezhepler arasında görüş farkı vardır. Umre ne kadar tekrarlanırsa tekrarlansın haccın yerine geçmez. Karşılaştırmalı tablo için: Hac ile umre arasındaki fark. Umrenin kendi rehberi için: Umre nedir?

Haccın önemi ve fazileti

Hac, mal ve bedenle birlikte yapılan bir ibadettir. Kur'an, hac boyunca kötü söz, günaha sapma ve kavgadan uzak durulmasını ister (Bakara 2:197). Hz. Peygamber de bu hassasiyetle yapılan haccın karşılığını şöyle bildirmiştir:

Bu müjde, kul haklarının ve kaza edilmesi gereken ibadetlerin kendiliğinden düştüğü şeklinde anlaşılmaz. Diyanet'in hac ve umre fetvalarında belirtildiği gibi kul hakkı, hakkı ihlal edilen kişi affetmedikçe affedilmez; bu yüzden hacdan önce helalleşmek önemlidir. Kılınmamış namaz ve tutulmamış oruç da kaza edilir.

Hac rehberinin bölümleri

Bu sayfa hac kümesinin ana sayfasıdır. Konuların ayrıntısı şu sayfalardadır:

Bu yazıdaki kavramlar

Arafat
Arafat, Mekke’nin doğusunda, Harem sınırlarının dışında kalan ve haccın en önemli rüknü olan vakfenin arefe günü yapıldığı ovadır.
Kâbe
Kâbe, Mekke’deki Mescid-i Haram’ın ortasında bulunan, Müslümanların kıblesi olan küp biçimli yapıdır.
Farz
Farz, kesin bir delille sabit olan ve yerine getirilmesi zorunlu olan dinî hükümdür.
Nafile
Nafile, farz ve vacip olmayan, kişinin gönüllü olarak yaptığı ibadetlerdir.
Harem
Harem, Mekke ve çevresinde sınırları belirlenmiş, bazı davranışların herkes için yasak olduğu kutsal bölgedir.
Arefe
Arefe, Zilhicce ayının 9. günüdür; Kurban Bayramı’ndan bir önceki güne denk gelir.
Telbiye
Telbiye, hac ve umrede ihrama girerken söylenen ve ihram süresince tekrarlanan icabet sözüdür.
İhram
İhram, hac veya umreye niyet edilerek girilen ve normalde helâl olan bazı davranışların geçici olarak yasaklandığı ibadet hâlidir.
Tavaf
Tavaf, Kâbe’nin etrafında belirli usullere göre yedi dönüşten oluşan ibadettir.
Sa'y
Sa'y, Safa ile Merve tepeleri arasında yedi kez gidip gelmekten oluşan ibadettir.
Vacip
Vacip, Hanefî mezhebinde delili farz kadar kesin olmamakla birlikte yerine getirilmesi gereken hükümdür.
Mina
Mina, Mekke ile Müzdelife arasında, Harem sınırları içinde kalan ve hacıların terviye günü ile bayram günlerinde konakladığı, şeytan taşlamanın yapıldığı vadidir.
Müzdelife
Müzdelife, Arafat ile Mina arasında, Harem sınırları içinde kalan ve hacıların Arafat’tan dönüşte bayram gecesini geçirip vakfe yaptığı bölgedir.
Hacc-ı Ekber
Hacc-ı ekber, Tevbe suresinde geçen “büyük hac” ifadesidir ve umreye (küçük hac) karşılık haccın kendisini ya da haccın en önemli gününü anlatır.

Sık Sorulan Sorular

Hac farz mıdır?

Evet. Hac; Müslüman, akıllı, ergen, hür ve yolculuğa maddî ve bedenî gücü yeten kişiye ömründe bir defa farzdır. Dayanağı Âl-i İmrân suresinin 97. ayetidir. İlk haccın ardından yapılan haclar nafiledir.

Hac ne zaman farz kılındı?

Kaynaklarda hicretin 5. ile 10. yılları arasında farklı görüşler vardır. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre daha kuvvetli görüş hicretin 9. yılıdır; Diyanet Hac İlmihali de bu yılı esas alır. Hz. Peygamber hicretin 10. yılında Vedâ Haccı’nı yapmıştır.

Hac nerede yapılır?

Hac, Suudi Arabistan’daki Mekke’de yapılır. Tavaf ve sa‘y Mescid-i Haram’da, vakfeler Arafat ve Müzdelife’de, şeytan taşlama Mina’da yapılır. İhrama Mekke’ye gelmeden mîkat noktalarında girilir.

Hacca gidene ne denir?

Haccı yerine getiren kişiye Türkçede hacı denir. Kelime Arapçadaki hâc kelimesinden gelir. Hacca gitmek üzere olan kişiye de hacı adayı denir.

Hac her yıl farz mıdır?

Hayır. Hac ömürde bir defa farzdır. Hz. Peygamber, “Her yıl mı?” sorusuna “Eğer ‘evet’ deseydim her yıl hac yapmak farz olurdu” cevabını vermiştir (Müslim, Hac, 412). Sonraki haclar nafiledir.

Haccın farzları nelerdir?

Hanefî mezhebine göre haccın farzları üçtür: ihram (şart), Arafat vakfesi ve ziyaret tavafı (rükün). Arafat vakfesi kaçırılan hac o yıl için yapılmamış olur.

Umre yapan kişinin hac borcu düşer mi?

Hayır. Umre haccın yerine geçmez. Hac şartlarını taşıyan kişi kaç kez umre yaparsa yapsın, farz olan haccı ayrıca yerine getirmelidir.

Kaynaklar

Bu içerik hazırlanırken aşağıdaki kaynaklar esas alınmıştır. Hadis referansları eser ve bölüm adıyla verilir; baskıdan baskıya değişebilen hadis numarası yalnızca Diyanet yayınlarında doğrulanmış olduğunda eklenir.

  1. Kur'an-ı Kerim, Âl-i İmrân suresi 3:97 — Diyanet İşleri Başkanlığı meâli; Diyanet, Ayetlerle Hac ve Umre (hacumreegitim.hac.gov.tr)
  2. Kur'an-ı Kerim, Bakara suresi 2:196-197 — Diyanet İşleri Başkanlığı meâli
  3. Kur'an-ı Kerim, Hac suresi 22:27 — Diyanet İşleri Başkanlığı meâli; Diyanet, Ayetlerle Hac ve Umre (hacumreegitim.hac.gov.tr)
  4. Buhârî, Îmân, 1; Müslim, Îmân, 21 — İslam’ın beş esas üzerine kurulduğuna dair hadis
  5. Müslim, Hac, 412 ve 147 — Haccın ömürde bir defa farz oluşu; Câbir’in Vedâ Haccı rivayeti
  6. Buhârî, Hac, 4; Muhsar, 10; Müslim, Hac, 438 — Mebrûr haccın fazileti
  7. Diyanet İşleri Başkanlığı, Hac İlmihali — 10. baskı, Ankara 2013
  8. Diyanet İşleri Başkanlığı, Hadislerle Hac ve Umre — Hadis metinleri ve kaynak atıfları
  9. Diyanet İşleri Başkanlığı, Hac ve Umre ile İlgili Fetvalar — Din İşleri Yüksek Kurulu fetvaları
  10. Din İşleri Yüksek Kurulu, “Hac kimlere farzdır?”
  11. Suudi Arabistan Sağlık Bakanlığı, Hajj Health Requirements 1447H (2026) — Sezonluk bilgi; her hac döneminde yenilenir
  12. Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal — Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) yayını
  13. TDV İslâm Ansiklopedisi, “HAC” maddesi — Ömer Faruk Harman, Abdülkerim Özaydın, Salim Öğüt, Tahsin Görgün, Abdülkadir Özcan, Kemal Güran, Rahmi Yaran, Ahmet Özel
  14. TDV İslâm Ansiklopedisi, “ARAFAT” maddesi — Abdullah A. Boks

Bu Yazıyı Kaynak Göster

Bu içeriğe atıf yapacaksanız aşağıdaki künyeleri kullanabilirsiniz.

Standart

Beytullaha Yayın Kurulu. "Hac Nedir? Hac Rehberi". Beytullaha.com, 10 Ekim 2026. https://beytullaha.com/hac-umre/hac

APA

Beytullaha Yayın Kurulu. (2026, 10 Ekim). Hac Nedir? Hac Rehberi. Beytullaha.com. https://beytullaha.com/hac-umre/hac

Yazar Hakkında

Hazırlayan

Beytullaha Yayın Kurulu

Beytullaha Yayın Kurulu, sitede yayımlanan içeriklerin hazırlanmasından ve güncel tutulmasından sorumlu editöryal birimdir. İçerikler hazırlanırken öncelik sırası Kur'an-ı Kerim, güvenilir hadis kaynakları ve Diyanet İşleri Başkanlığı yayınlarıdır. Fıkhî konularda mezhepler arasında görüş farklılığı bulunduğunda, bu farklılık tek bir görüşe indirgenmeden belirtilir.

İçerik kontrolü

Dinî İçerik Kontrol Birimi

Dinî İçerik Kontrol Birimi, yayımlanmadan önce içerikteki ayet ve hadis atıflarının, fıkhî hükümlerin ve kaynak referanslarının doğruluğunu denetler. Kaynağı doğrulanamayan hiçbir bilgi kesin hüküm olarak yayımlanmaz; doğrulanamayan rivayetler ya çıkarılır ya da durumu açıkça belirtilerek aktarılır.

Sonraki Konu

Hac Çeşitleri: İfrad, Temettu ve Kıran HaccıHac, umre ile ilişkisine göre üç çeşittir: yalnız hacca niyet edilen ifrad, önce umre sonra hac yapılan temettu ve ikisinin tek ihramla yapıldığı kıran.

Bu içerik yardımcı oldu mu?

Hata bildir

Kişisel durumunuzla ilgili bağlayıcı bir hüküm için Diyanet İşleri Başkanlığı'nın dinî soru-cevap hizmetine veya bir din görevlisine danışınız.

Etiketler

Bu rehberin alt başlıkları

Hac Nedir? Hac Rehberi — ilgili içerikler

Anlamsal olarak yakın içerikler

İlgili İçerikler

  • Ahşap masada katlanmış beyaz ihram örtüleri, rulo seccade ve deri defter; pencerede KâbeHac & Umre

    Hac Çeşitleri: İfrad, Temettu ve Kıran Haccı

    Hac, umre ile ilişkisine göre üç çeşittir: yalnız hacca niyet edilen ifrad, önce umre sonra hac yapılan temettu ve ikisinin tek ihramla yapıldığı kıran.

    5 dk okuma
  • Şafakta Mescid-i Haram kapısına bakan ihramlı bir kişi, arkadanHac & Umre

    Umre Nedir? Umre Rehberi

    Umre; ihrama girip Kâbe’yi tavaf etmek, Safa ile Merve arasında sa‘y yapmak ve tıraş olup ihramdan çıkmakla yerine getirilen ibadettir.

    7 dk okuma