Umreye Gidene Ne Denir? Mu‘temir, Muhrim ve Hacı Farkı

Umreye gidene ne denir?

Umreye giden ve umre ibadetini yerine getiren kişiye fıkıh dilinde mu‘temir denir (TDV İslâm Ansiklopedisi, UMRE maddesi). Kelime, Arapçada "umre yapmak" anlamına gelen i‘timâr kelimesiyle aynı köktendir; çoğulu mu‘temirûndur. Türkçe gündelik dilde aynı kişi için "umreci" ya da "umreye giden" ifadeleri kullanılır. Kişi ihrama girdiği andan ihramdan çıkıncaya kadar ayrıca muhrim diye anılır. "Hacı" ise hac ibadetini yerine getiren kişinin adıdır.

Umre ibadetinin kendisi, hükmü ve aşamaları ana rehberde anlatılır: Umre nedir?

Umre yapan kişiye verilen adlar: terimler tablosu

Hac ve umre kaynaklarında kişiyi anlatan terimler birbirine karıştırılır. Aşağıdaki tablo, her terimin kime ve hangi durumda kullanıldığını gösterir.

Mu‘temir ne demek?

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre "umre" kelimesi sözlükte "ziyaret, Kâbe ziyareti; imar" anlamlarına gelir. İ‘timâr "umreyi eda etmek", mu‘temir ise "umreyi eda eden kimse" demektir. Kelime Kur'an-ı Kerim'de bir ayette iki defa (Bakara 2:196), Safa ile Merve'yi anlatan ayette ise fiil şeklinde geçer; ayetteki "umre niyetiyle ziyaret eder" ifadesi bu fiilin karşılığıdır:

Fıkıh kitaplarında mu‘temir kelimesi çoğu zaman hükümleri ayırmak için kullanılır. Örneğin hac yapan kişi (hâc) için geçerli olan Arafat vakfesi veya şeytan taşlama, mu‘temir için söz konusu değildir.

Muhrim kime denir?

Muhrim, hac ya da umre için niyet edip telbiye getirerek ihrama girmiş kişidir; kadın için muhrime denir. Mu‘temir umre boyunca muhrimdir; tavaf, sa‘y ve tıraştan sonra ihramdan çıkar. İhramdan çıkmaya fıkıh dilinde tahallül denir.

Mu‘temirin umre boyunca geçtiği hâller sırasıyla şöyledir:

1. Niyet ve telbiye: Kişi mîkatta umreye niyet edip telbiye getirir; artık hem mu‘temir hem muhrimdir.
2. Tavaf ve sa‘y: İhram hâli devam eder; yasaklar sürer.
3. Halk veya taksir: Saçlar kestirilir ya da kısaltılır; bu tahallüldür.
4. İhramdan çıkış: Muhrim sıfatı sona erer; kişi umresini tamamlamış olur.

Muhrim olan kişiye bazı davranışlar yasaktır: koku sürünmek, saç ve tırnak kesmek, erkeklerin dikişli elbise giymesi gibi. Bu yasakların tam listesi ayrı sayfada yer alır: İhram yasakları. İhrama girişin uygulaması için: İhrama nasıl girilir?

Hac ile birlikte umre yapana ne denir?

Umre bazen hacla aynı yolculukta yapılır ve bu durumda kişi, yaptığı haccın çeşidine göre ayrı bir adla anılır. Hac aylarında önce umre yapıp ihramdan çıkan, sonra hac için yeniden ihrama giren kişiye mütemetti‘ denir; yaptığı hac temettu haccıdır. Hac ile umreye tek ihramla birlikte niyet eden kişiye kârin, yalnız hacca niyet eden kişiye ise müfrid denir. Üç hac çeşidinin farkı ayrı sayfada anlatılır: Hac çeşitleri.

Umreye giden hacı olur mu?

İki kaynağın tanımı yan yana konulduğunda fark görülür: Türk Dil Kurumu sözlüğü hacı kelimesini "hacca gitmiş Müslüman" diye tanımlar; TDV İslâm Ansiklopedisi ise umreyi eda eden kimseye mu‘temir dendiğini belirtir. Hac, Zilhicce ayının belirli günlerinde Arafat vakfesini de içeren ibadettir; umrede Arafat, Müzdelife ve Mina aşamaları bulunmaz. Umre haccın yerine de geçmez: hac ile yükümlü olan kişi kaç kez umre yaparsa yapsın hac borcu devam eder. İki ibadetin farkı ayrı sayfada karşılaştırılır: Hac ile umre arasındaki fark.

Türkiye'de halk arasında umreden dönen kişiye saygı ifadesi olarak "hacı" dendiği de görülür. Bu bir kullanım alışkanlığıdır; kişinin hac yapmış sayılmasını sağlamaz. Konuyla ilgili dinî bir değerlendirme isteyenler Diyanet İşleri Başkanlığı'na başvurabilir. Hacca gitmek için gereken şartlar ve haccın yapılışı için: Hac nedir?

Umreye gidene ne söylenir?

Umreye gidecek kişiyi uğurlarken söylenecek sabit bir söz yoktur. Türkçede yaygın olan ifadeler şunlardır:

• "Allah kabul etsin."
• "Hayırlı yolculuklar, Rabbim kolaylık versin."
• "Allah sağ salim gidip dönmeyi nasip etsin."
• "Dualarınızda bizi de unutmayın."

Bunlar örf olarak kullanılan güzel sözlerdir; belirli bir kalıbı söylemek dinî bir gereklilik değildir. Bu kalıplar hadis değildir; "kabul olsun" dileği, Diyanet Hac İlmihali'nde de geçen "Allah'ım! Haccımı mebrur eyle" türünden makbul ibadet dualarının Türkçedeki yaygın karşılığıdır. Mesaj ya da kart yoluyla iletilen tebriklerde de aynı ifadeler kullanılabilir.

Hz. Peygamber'in yolcuyu uğurlarken okuduğu bir dua da rivayet edilmiştir:

Yolcunun duasının değerine dair bir hadis de bulunur: "Üç dua şüphesiz kabul edilir: Babanın duası, yolcunun duası, mazlumun duası" (Ebû Dâvûd, Vitr, 29; Tirmizî, Birr, 7; Diyanet, Hadislerle İslâm, c. 7). Yola çıkan kişinin kendisinin okuyacağı dua için: Yolculuk duası.

Umreye gidenden dua istemek

Umreye gidecek kişiden dua istemek Türkiye'de yaygın bir âdettir. Diyanet'in Hadislerle Hac ve Umre derlemesinde, umre için izin isteyen Hz. Ömer'e Hz. Peygamber'in "Kardeşim! Duana bizi de kat ve bizi unutma!" dediği rivayet edilir (Tirmizî, Deavât, 109; İbn Mâce, Menâsik, 5).

Bir Müslümanın, kardeşinin arkasından ona dua etmesinin faziletini ise sahih bir hadis bildirir:

Bu hadise göre birinden dua istemek ve başkası için dua etmek meşrudur. Hac ve umre yapanlarla ilgili bir rivayet de şöyledir: "Hacılar ve umreciler Allah'a gelen elçilerdir. Kendisine dua ederlerse dualarına icabet eder, O'ndan bağışlanma dilerlerse onları bağışlar" (İbn Mâce, Menâsik, 5; Nesâî, Cihâd, 13; Diyanet, Hadislerle Hac ve Umre).

Umreden gelene ne denir?

Umreden dönen kişiyi karşılarken de sabit bir kalıp yoktur. "Umreniz kabul olsun", "Allah kabul etsin" ve "Hoş geldiniz" en yaygın ifadelerdir. Dönen kişiyi ziyaret etmek, onun getirdiği zemzem ve hurmayı paylaşmak da Türkiye'de yerleşmiş bir örftür.

Yolculuktan dönen kişinin okuyacağı dua ise hadiste geçer. Hz. Peygamber yolculuktan dönerken, örneğin Hayber dönüşünde Medine'ye yaklaşırken şöyle dua ederdi:

Umrede okunan diğer dualar için: Umre duaları.