Hac Nasıl Yapılır? Sırasıyla Haccın Aşamaları

Hac sırasıyla nasıl yapılır?

Hac, ihrama girildikten sonra Zilhicce ayının 8. ile 12. veya 13. günleri arasında belirli bir sırayla yapılır: Mina'ya çıkış, Arafat vakfesi, Müzdelife vakfesi, şeytan taşlama, kurban, tıraş, ziyaret tavafı ve sa‘y. Mekke'den ayrılırken de vedâ tavafı yapılır. Haccın tanımı, hükmü ve şartları için ana rehbere bakılabilir: Hac nedir?

Hz. Peygamber, Vedâ Haccı'nda yaptıklarını izleyenlere "Hac ibadetlerinizi (benden iyi) öğrenin!" buyurmuştur (Müslim, Hac, 310). Bugün uygulanan sıra bu haccı anlatan rivayetlere dayanır.

Hacdan önce: İhram ve Mekke'ye varış

Hacca niyet eden kişi Mekke'ye gelmeden mîkat sınırında ihrama girer. Niyetin içeriği yapılacak hac çeşidine göre değişir:

• İfrad: Yalnız hacca niyet edilir; ihram bayramın ilk günkü tıraşa kadar sürer.
• Temettu: Önce umreye niyet edilir; umre bitince ihramdan çıkılır, 8 Zilhicce'de veya daha önce Mekke'de hac için yeniden ihrama girilir.
• Kıran: Hac ve umreye birlikte niyet edilir; ikisi tek ihramla yapılır.

Çeşitlerin karşılaştırması için: Hac çeşitleri. İfrad haccı yapan âfâkî (Mekke dışından gelen) kişi Mekke'ye varınca kudûm tavafı yapar; bu tavaf Hanefî mezhebine göre sünnettir. Kıran haccı yapan kişinin Mekke'de yaptığı ilk tavaf ise Hanefî mezhebine göre umre tavafıdır. İhram hâlinde kaçınılacak davranışlar için: İhram yasakları.

8 Zilhicce: Terviye günü

Terviye günü hacılar Mekke'den Mina'ya çıkar. Diyanet Hac İlmihali'ne göre arefe gecesini Mina'da geçirmek ve arefe sabahı güneş doğduktan sonra Arafat'a hareket etmek sünnettir. Temettu haccı yapan kişi, henüz girmediyse hac ihramına bu gün girer. Terviye günü Mina'da kalmak haccın farzı veya vacibi değildir; bu yüzden kalabalık ve ulaşım planlaması nedeniyle doğrudan Arafat'a götürülen hacıların haccı eksik olmaz.

9 Zilhicce: Arafat vakfesi

Arefe günü Arafat'ta bulunmak, haccın en önemli rüknüdür. Hz. Peygamber'in "Hac Arafat'tır" sözü bu önemi anlatır (Nesâî, Menâsikü'l-hac, 203; Tirmizî, Hac, 57).

Diyanet Hac İlmihali'ne göre vakfenin vakti arefe günü güneşin tepe noktasından geçmesinden (zeval) bayram sabahı fecre kadardır. Bu süre içinde Arafat sınırları içinde bir an bulunmak farzı yerine getirir. Vakfeye gündüz başlayan kişinin güneş batana kadar Arafat'ta kalması ise vaciptir. Vakfe sırasında ayakta ya da oturarak dua, telbiye, tövbe ve zikirle vakit geçirilir; ayrıca bir namaz kılmak şart değildir.

Arafat'ta öğle ve ikindi namazları öğle vaktinde birlikte kılınır (cem-i takdîm). Ebû Hanîfe'ye göre bunun için hac ihramlı olmak ve namazı Nemire Mescidi'nde büyük cemaatle kılmak gerekir; aksi hâlde her namaz kendi vaktinde kılınır. Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed ile diğer üç mezhebe göre ise hac ihramlı herkesin, çadırda veya tek başına da olsa cem-i takdîm yapması sünnettir. Arefe gününün Arafat dışındakiler için anlamı: Arefe günü.

Bayram gecesi: Müzdelife

Güneş battıktan sonra akşam namazı Arafat'ta kılınmadan Müzdelife'ye hareket edilir. Akşam ve yatsı namazları Müzdelife'de, yatsı vaktinde birlikte kılınır (cem-i te'hîr); Ebû Hanîfe ve İmam Muhammed'e göre bu vacip, Ebû Yûsuf ile diğer üç mezhebe göre sünnettir. Gece Müzdelife'de geçirilir.

Hanefî mezhebine göre Müzdelife vakfesi vaciptir; vakti bayram sabahı fecirden güneş doğana kadardır. Hz. Peygamber eşlerini ve zayıf kimseleri geceden Mina'ya göndermiştir (Nesâî, Menâsik, 208, 214); mazereti olanların Müzdelife'den geçip Mina'ya veya Mekke'ye gitmesi caizdir. Diyanet Hac İlmihali'ne göre günümüzde yer darlığı ve izdiham nedeniyle Müzdelife vakfesi arefe günü güneşin batımından bayram sabahı güneşin doğumuna kadar olan sürede yapılmaktadır; kafile din görevlisinin yönlendirmesine uyulur. Bayramın ilk günü Akabe cemresine atılacak yedi nohut büyüklüğündeki taşı Müzdelife'den toplamak müstehaptır.

10 Zilhicce: Bayramın ilk günü

Bayramın ilk günü haccın en yoğun günüdür. Hanefî mezhebine göre yapılacaklar şu sıradadır:

1. Akabe cemresine taş atmak: Mina'da, Mekke tarafındaki büyük cemreye yedi taş atılır. İlk taşla birlikte telbiye bırakılır.
2. Kurban (hedy) kesmek: Temettu ve kıran haccı yapanlar için vaciptir; ifrad yapan isterse nafile olarak keser. Hedyin Harem bölgesinde kesilmesi vaciptir; Ebû Hanîfe'ye göre temettu ve kıran kurbanının bayramın üçüncü günü güneş batıncaya kadar kesilmesi gerekir.
3. Tıraş olmak: Erkekler saçlarını kestirir (halk) veya kısaltır (taksir); kadınlar yalnız saç uçlarından keser. Tıraşla ilk tahallül gerçekleşir: eşler arası yakınlık dışındaki ihram yasakları kalkar.
4. Ziyaret tavafı: Mekke'ye inilip Kâbe yedi şavt tavaf edilir. Bu tavaf haccın rüknüdür. Diyanet Hac İlmihali'ne göre eşler arası yakınlık yasağı (ikinci tahallül), ziyaret tavafı ve henüz yapılmadıysa hac sa‘yi tamamlanınca kalkar.
5. Sa‘y: Hac sa‘yini daha önce kudûm tavafının ardından yapmamış olan kişi, ziyaret tavafından sonra Safa ile Merve arasında yedi şavt sa‘y yapar. Temettu haccı yapanlar sa‘yi genellikle bu aşamada yapar.

Ebû Hanîfe'ye göre temettu ve kıran yapanların taş atma, kurban ve tıraş sırasına uyması vacip; Ebû Yûsuf, İmam Muhammed ve diğer üç mezhebe göre sünnettir. Ebû Hanîfe'ye göre ziyaret tavafının bayramın ilk üç gününde yapılması da vaciptir. Tavafın ve sa‘yin uygulaması için: Tavaf nasıl yapılır? ve Sa‘y nasıl yapılır?

11-13 Zilhicce: Mina'da şeytan taşlama

Bayramın ikinci ve üçüncü günü Mina'da kalınır ve üç cemreye sırasıyla yedişer taş atılır: önce Mescid-i Hayf tarafındaki küçük cemre, sonra orta cemre, en son Akabe cemresi. Hanefî mezhebine göre bu günlerde taş atmanın vakti öğle vaktinin girmesiyle başlar. Hastalık, yaşlılık veya izdihamdan zarar görecek kadar zayıflık gibi bir özrü nedeniyle bizzat taş atmaktan âciz olan kişi yerine başkasını vekil edebilir; vekil önce kendi taşlarını, sonra vekili olduğu kişinin taşlarını atar.

Ayetin verdiği izinle hacı, 12 Zilhicce'de taşlarını attıktan sonra Mina'dan ayrılabilir. Hanefî mezhebine göre 13. günün fecri Mina'da doğarsa o günün taşlarını da atmak gerekir. Böylece toplam 49 ya da 70 taş atılmış olur. Taşlama günlerinin gecelerini Mina'da geçirmek Hanefî mezhebinde sünnet, diğer üç mezhepte vaciptir.

Vedâ tavafı

Mekke'den ayrılmadan önce yapılan tavafa vedâ tavafı denir. Hanefî mezhebine göre Mekke dışından gelen hacılar için vaciptir, İmam Mâlik'e göre sünnettir; Mekkeliler ve mîkat sınırları içinde oturanlar için gerekmez. Hayız veya nifas hâlindeki kadın vedâ tavafı yapmadan ayrılabilir; bu durumdaki kadının Mescid-i Haram'ın kapısına gelip dua ederek ayrılması müstehaptır. Vedâ tavafında remel ve sa‘y yoktur.

Haccın farzları ve vacipleri

Hanefî mezhebine göre haccın yapı taşları şöyledir:

• Farzları: İhram (şart), Arafat vakfesi ve ziyaret tavafı (rükün).
• Başlıca vacipleri: Müzdelife vakfesi, sa‘y, şeytan taşlama, tıraş, Mekke dışından gelenler için vedâ tavafı, temettu ve kıran haccında kurban, ihrama mîkatta girmek.
• Sünnetleri arasında: Kudûm tavafı, terviye günü Mina'ya çıkmak, bayram gecelerini Mina'da geçirmek.

Farz terk edilirse hac geçerli olmaz; vacip terk edilirse hac geçerli olmakla birlikte ceza (dem) gerekir. Hangi durumda ne gerektiği ayrıntılı olduğundan böyle bir durumda kafile din görevlisine danışılmalıdır.

Hacda sık yapılan hatalar

1. Mîkatı ihramsız geçmek.
2. Arafat sınırlarının dışında kalıp vakfe yaptığını sanmak; Arafat'ın sınırları tabelalarla gösterilir.
3. Arafat'tan güneş batmadan ayrılmak.
4. Akşam namazını Arafat'ta ya da yolda kılmak; Hanefî mezhebine göre akşam ve yatsı Müzdelife'de birlikte kılınır.
5. Temettu ve kıranda tıraşı kurbandan önce yapmak.
6. Tıraştan sonra eşler arası yakınlık yasağının da kalktığını sanmak.
7. Ziyaret tavafını bayram günlerinin sonrasına bırakmak.
8. Cemrelerde insanları itmek, terlik, şemsiye veya büyük taş atmak; taşın cemreye isabet etmesi ya da yakınına düşmesi yeterlidir, uzağa düşen taş geçerli olmaz.

İhram yasaklarının tam listesi: İhram yasakları. Gün gün süre için: Hac kaç gün sürer?