Hac Çeşitleri: İfrad, Temettu ve Kıran Haccı

Kaç çeşit hac vardır?

Hac, umre ile birlikte yapılıp yapılmamasına göre üç çeşittir: ifrad, temettu ve kıran. İfradda yalnız hac yapılır. Temettuda aynı hac mevsiminde önce umre yapılıp ihramdan çıkılır, sonra hac için yeniden ihrama girilir. Kıranda ise hac ve umre tek ihramla birlikte yapılır. Üç çeşidin de geçerli olduğunda mezhepler görüş birliği içindedir; ayrılık, hangisinin daha faziletli olduğundadır. Haccın genel çerçevesi için: Hac nedir?

İfrad haccı

İfrad, "tek başına yapmak" anlamına gelir. Kişi mîkatta yalnız hacca niyet ederek ihrama girer ve bayramın ilk günkü tıraşa kadar ihramlı kalır. Mekke'ye varınca kudûm tavafı yapar; dilerse sa‘yi bu tavaftan sonra yapar ve ziyaret tavafından sonra tekrar etmez.

İfrad haccı yapan kişiye hedy kurbanı vacip değildir; isterse Allah rızası için nafile hedy kesebilir. Hanefî mezhebine göre Mekke'de ve mîkat sınırları içinde oturanların yapabileceği hac çeşidi ifraddır.

Temettu haccı

Temettu, "faydalanmak" anlamına gelir. Hac aylarında mîkatta umreye niyet edilir; umre yapılıp tıraşla ihramdan çıkılır. Hacı, hac günlerine kadar ihramsız olarak Mekke'de kalır ve ihram yasaklarından "faydalanır". Hac için 8 Zilhicce'de veya daha önce Mekke'de yeniden ihrama girilir. Temettunun dayanağı Bakara suresindeki ayettir:

Temettu sayılması için umrenin hac aylarında yapılması ve haccın aynı yıl yapılması gerekir. Hanefî mezhebine göre umreden sonra memleketine dönen kişi yeniden umre yapmazsa haccı temettu değil ifrad olur; Şâfiî mezhebinde ölçü mîkat sınırlarının dışına çıkmaktır. Hac öncesinde uzun süre Mekke'de bulunan biri için temettu, haftalarca ihramlı kalmama kolaylığı sağlar. Umrenin uygulaması için: Umre nasıl yapılır?

Kıran haccı

Kıran, "birleştirmek" anlamına gelir. Kişi mîkatta hac ve umreye birlikte niyet eder ve iki ibadeti tek ihramla yapar. Umresini bitirdikten sonra ihramdan çıkmaz; bayramın ilk günkü tıraşa kadar ihramlı kalır. Kıran haccında da şükür kurbanı vaciptir; kurban bulamayan, temettudaki gibi on gün oruç tutar.

Hangi hac çeşidi daha faziletlidir?

Üç çeşit de Hz. Peygamber zamanında uygulanmıştır. Câbir b. Abdullah'ın Vedâ Haccı'nı anlatan rivayetine göre Hz. Peygamber, yanında kurbanlık getirmemiş sahabîlere haclarını umreye çevirmelerini, yani temettu yapmalarını söylemiş ve şöyle buyurmuştur:

Hz. Peygamber'in kendi haccının hangi çeşit olduğu konusunda rivayetler farklı yorumlanmıştır; mezheplerin fazilet sıralaması da bu yorum farkından doğar.

Fazilet sıralaması, hangi çeşidin geçerli olduğunu değil hangisinin daha sevaplı görüldüğünü gösterir. Diyanet Hac İlmihali, gerçek faziletin haccın çeşidinden çok edasında gösterilen gayret, samimiyet ve ihlâsa göre değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatır. Hac çeşidi, hacının sağlık durumu, Mekke'de kalacağı süre ve ihram yasaklarına ne kadar dikkat edebileceği gözetilerek seçilir. Türkiye'den düzenlenen programlarda hangi çeşidin uygulanacağı kafile din görevlisince açıklanır.

Mekkeliler için hac çeşidi

Bakara 2:196'daki "Bu (durum), ailesi Mescid-i Haram civarında olmayanlar içindir" ifadesi mezheplerce farklı anlaşılmıştır.

Hükmü bakımından hac çeşitleri

"Hac çeşitleri" ifadesi bazen haccın hükmüne göre ayrımını anlatmak için de kullanılır:

1. Farz hac: Şartlarını taşıyan Müslümanın ömründe bir defa yaptığı hac.
2. Vacip hac: Hac yapmayı adayan kişinin adağını yerine getirmek için yaptığı hac ile başladıktan sonra bozulan nafile haccın kazası.
3. Nafile hac: Farz haccı yapmış kişinin sonradan yaptığı hac.

Diyanet Hac İlmihali hükmü bakımından bu üç çeşidi sayar. Bunlardan ayrı olarak bedel haccı, hac kendisine farz olduğu hâlde sürekli bir engel nedeniyle gidemeyen kişi adına bir başkasının yaptığı haccı ifade eder.

Bu ayrım ile ifrad, temettu ve kıran ayrımı birbirinden bağımsızdır; farz hac da nafile hac da bu üç biçimden biriyle yapılabilir. Uygulamadaki adımlar için: Hac nasıl yapılır?. İhramda kalınan süre için: Hac kaç gün sürer?